سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 219

می کنیم چه بسا خصوصیات و دقائقی خیلی موجز در کلام ایشان مطرح شده است که اینها ممکن است مغفول عنه واقع بشود. بعد ان شاء الله می پردازیم به این که آیا بیان ایشان تمام است یا قابل مناقشه و اشکال است؟ ایشان می فرمایند: اگر ما صحت را به آن کیفیت که در علم کلام تفسیر می شود، معنا کنیم، متکلم صحت را به معنی موافقت الامر یا موافقت الشریعه معنا می کند؛ ایشان می فرماید: صحت و فساد روی این معنا دو امر اعتباری و دو امر انتزاعی است. لکن منشأ انتزاعش دو واقعیت است یعنی صحت یک امر اعتباری انتزاعی است که از یک واقعیتی انتزاع می شود و فساد هم هکذا یک امر اعتباری انتزاعی است، لکن منشأ انتزاعش یک واقعیت است. و کلی این مسأله برای شما قابل تصور هست که امور اعتباریۀ انتزاعیه گاهی منشأ انتزاعشان یک واقعیات تکوینیه است؛ مثل مسألۀ فوقیت و تحتیت، شما فوقیت را که برای این سقف مرتفع اعتبار می کنید و انتزاع می کنید، منشأ انتزاع شما این واقعیت خارجیه است که عبارت از وجود سقف و تحقق سقف است و تحتیت هم هکذا.

حالا ایشان می فرمایند: روی تفسیر متکلم، منشأ انتزاع صحت، مطابقت مأتی به با مأموربه است اگر مأتی به این عبادتی که در خارج تحقق پیدا می کند مطابقت با مأموربه شرعی داشته باشد، این مطابقت یک واقعیت برای این عبادت خارجیه است عبادتی که در خارج تحقق پیدا می کند، گاهی مطابقت دارد با مأموربه گاهی مطابقت ندارد، هم مطابقش یک واقعیت تکوینیه است و هم عدم مطابقتش. آن وقت می فرمایند: ما از این مطابقت تکوینیه انتزاع می کنیم عنوان موافقت الامر و عنوان موافقت الشریعه را و اعتبار می کنیم این عنوان را و در علم کلام اسم این امر اعتباری و انتزاعی را صحت می گذاریم و هکذا در نقطۀ مقابلش که عبارت از فساد باشد.

معنای صحت و فساد در فقه از نظر صاحب کفایه

اما می فرمایند: وقتی که وارد فقه می شویم، همان طوری که ملاحظه کردید در فقه صحت را به معنای سقوط الاعاده و القضا می داند و فساد را در مقابل آن، آیا این صحت به معنی سقوط الاعاده و القضاء، واقعیت و حقیقتش چیست؟ می فرمایند اینجا باید در مسأله تفصیل قائل شویم یک وقت این صحت را به مأموربه، به امر اولی و به نماز«مع الوضوء» نسبت می دهیم می گوییم: این نماز«مع الوضوء» که مأموربه، به امر اولی است«یکون صحیحا» مضاف الیه صحت و موصوف به صحت نماز«مع الوضوء» هست.

یک وقت این هست که نه نماز«مع التیمم» را می خواهیم متصف به صحت کنیم یا مأمور به امر