سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 227

برای أعم از صحیح و فاسد وضع شده است، نمی گوید: الفاظ عبادات مثل باب حروف بنابر نظریه مشهور، وضعش عام و موضوع له اش خاص است که افراد و مصادیق موضوع له باشند. نه، هردو قول متفقند که وضع عام و موضوع له عام است.

آن وقت در ذهن شما این معنا بیاید که خوب از یک طرف، مثلا قائل به صحیح می گوید: لفظ صلاه برای صلاه صحیحه وضع شده است و از طرف دیگر هم مسأله به صورت وضع عام و موضوع له عام است. آیا این دو را کنار هم بگذاریم معنایش این است که باز شارع در معنی صحت نقش ندارد؟ شارع در عنوان صحت و فساد نقش ندارد و به عبارت روشن تر، این دو را که کنار هم بگذاریم معنایش این است که صحّت در رابطه با ماهیت است، نه در رابطه با فرد خارجی، فساد هم در رابطۀ با ماهیت است نه در رابطه با فرد خارجی و الاّ اگر در رابطه با فرد خارجی باشد، پس چطور می گویید: وضعش عام و موضوع له آن عام است؟ چطور الفاظ عبادات را به کلمۀ انسان و کلمۀ رجل تشبیه می کنید؟ می گویید: همان طوری که در وضع انسان، واضع یک ماهیت کلی را در نظر گرفته است و لفظ را در برابر همان ماهیت کلیه وضع کرده است، خوب در باب صلاه هم همین طور است.

شارع چرا در نظر گرفته است؟ آنها که صحیحی هستند، می گویند: شارع چه را در نظر گرفته است؟ لابد همان نماز متصف به صحت را، کدام نماز متصف به صحت است؟ شما که می گویید:

ماهیت، اتصاف به صحت ندارد. خوب اگر ماهیت، اتصاف به صحت ندارد. پس چطور نماز متصف به صحت را به صورت کلی و به صورت وصف و موصوف کلی در نظر گرفته است و لفظ صلاه را برای آن وضع کرده است؟ و اگر غیر از این بخواهید بگویید، بگویید: صحت ربطی به ماهیت و به عنوان کلی ندارد بلکه صحت مثل عوارض فردیه و شخصیه مربوط به وجود خارجی است، پس دیگر نگویید: الفاظ عبادات وضعش عام و موضوع له آن عام است، پس دیگر تشبیه نکنید صلاه و صیام را به مسأله انسان و رجل در این که همه اینها وضعشان عام و موضوع له شان عام است. این یک شبهه ای است که به ذهن می آید.

جواب استاد از بیان آخوند در معنای صحت و فساد

لکن تحقیق این مطلب این است که در آنجا هم این مسأله را مطرح کردیم و گفتیم: آن کسی که می گوید لفظ نماز برای نماز صحیح وضع شده است، عنوان صحیح را مطرح نمی کند، عنوان صحیح را در موضوع له نمی آورد. پس موضوع له چیست؟ موضوع له فرض کنیم اگر نماز ده جزء دارد و پنج شرط دارد، موضوع له، مرکب ده جزئی مشتمل بر پنج شرط است، این موضوع له است، لکن این