سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 228

در مقام انطباق و در مقام تصادق فقط بر نماز صحیح منطبق می شود، نمازی که در خارج وجود پیدا کرد و اتصاف به صحت پیدا کرد، آن موضوع له«ینطبق علیه» نه این که عنوان صحت در موضوع له اخذ شده باشد که شارع مثلا بنابر قول به حقیقت شرعیه روی کرسی وضع نشسته باشد و بفرماید:

«جعلت الصلاه موضوعه للصلاه الصحیحه» صلاه صحیحه این عنوان مطرح نیست، یک چیزی را شارع در موضوع له ذکر می کند، یک خصوصیاتی را در موضوع له اخذ می کند که آن خصوصیت، وقتی که می خواهد منطبق شود بر صلاتهای خارجی، جز بر صلاه صحیحه نمی تواند انطباق پیدا کند. مثل این که بگوید: «جعلت الصلاه موضوعه للماهیه المرکبه من عشره اجزاء و خمسه شرائط» این موضوع له است.

آن وقت این موضوع له در مقام تطبیق، نمازی می تواند مصداق این موضوع له قرار گیرد که «یکون صحیحه بعد تحققها فی الخارج و بعد وجودها فی الخارج». پس این که در آن مسأله از یک طرف بحث می کنیم که برای صحیح وضع شده است یا برای اعم؟ و از طرف دیگر، می گوییم: هم وضع عام است و هم موضوع له عام است. فوری این نتیجه را استنتاج نکنید، پس معنایش این است که«ماهیه الصلاه یمکن ان تتصف بالصحه» ماهیت صحیحه داریم به عنوان کلی و به عنوان معنی عام، نه مسأله به این صورت نیست. صحت در باب عبادات، همان طوری که خود اینجا هم مرحوم آخوند قائل هستند منتها نسبت به امر اولی، حالا نسبت به امر ثانوی و اینها باید بحث کنیم، اما این تکه را که دیگر از نظر خود ایشان مسلم هست که این از مستقلات عقلیه است و مربوط به«بعد الوجود» است. باید وجود پیدا کند بعد نوبت برسد به این که«انّها صحیحه أم فاسده»؟ این در رابطه با امر اولی. منتها در رابطه با امر ثانوی و امر ظاهری، ایشان مسأله را قبول نداشتند.

ایشان می فرمودند: نماز«مع التیمم» اگر بخواهد مجزی باشد از نماز«مع الوضوء» این یک چیزی نیست که عقل بتواند این معنا را درک کند، عقل از کجا می فهمد که نماز«مع التیمم» مجزی از نماز«مع الوضوء» هست؟ عقل از کجا درک می کند که نماز با استصحاب طهارت، مجزی از نماز با طهارت واقعیه است یا نه؟ لذا اینجا را ایشان می فرمودند: این صحت به معنی إجزا و عدم صحت به معنی عدم إجزا، مستقیما مربوط به شارع و جعل شارع است. نمی شود این را کسی انکار کند که این از مجعولات شرعیه است. در همین جا هم ذکر کردیم که در درس قبل با قطع نظر از آن اشکالی که به ایشان کردیم که مسأله صحت را با مسألۀ إجزا، ایشان خلط به هم کردند درحالی که هیچ مسألۀ اجزا و عدم اجزا ربطی به مسألۀ صحت و فساد ندارد و اصولا در مسألۀ اجزا، صلاه اصلا صحیحه فرض شده است، نماز با تیمم صحیح آیا مجزی از نماز«مع الوضوء» هست یا نه؟ نماز با استصحاب