کتابخانه بالقرآن

سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 236

صفحه 236

است. شارع اگر عربیّت را معتبر کند، عقل می گوید: ایجاب و قبولی که فاقد عربیت باشد، باطل است. اگر شارع گفت: ایجاب و قبول لازم نیست به لفظ عربی باشد، عقل می گوید: پس معاملۀ به فارسی که در خارج واقع شده«یکون صحیحا». اساس و ریشه در دست شارع است، اما صحت و فساد مستقیما از عوارض فرد و وجود خارجی است، هم در باب عبادات و هم در باب معاملات و هیچ گونه ارتباطی به شارع و جعل شارع مستقیما پیدا نمی کند.

(سؤال... و پاسخ استاد): سببیّت، خودش یک حکم وضعی دیگری است که شارع وضع کرده.

سببیّت مثل وجوبی می ماند که روی نماز وضع می کند. سببیّت برای ماهیت است، ماهیت سبب است. چیزهایی است که اتفاقا در تعبیرات خودمان هم هست. شما الان می خواهید خانۀ خود را با یک معاملۀ شرعی به زید منتقل کنید، چه تعبیر می کنید؟ می گویید: اگر می خواهی نقل و انتقال شرعی واقع شود، ایجاب و قبول می خواهد. چرا؟ برای این که«ما جعله الشارع سببا هو المشتمل علی الایجاب و القبول» اما هنوز معامله واقع نشده، شما چیزی دارید که آن را موصوف برای صحت و یا موصوف برای فساد کنید؟ چیزی نیست که بگویید: «صحیح ام باطل»؟ پس کلی جعل سببیت، مثل جعل وجوب در رابطۀ با ماهیت صلاه می ماند. در تعبیرات و ارتکازیات خودمان هم مسأله این طور است. هنوز ازدواجی واقع نشده، کلمۀ صحت و فساد را روی کار نمی آوریم؟ درحالی که مشروعیت را مطرح می کنیم. می گوییم: ازدواج مشروع است. مشروعیت یعنی چه؟ یعنی؛ سببیت دارد برای حصول زوجیت. عامل مؤثر برای حصول زوجیت است. اما ازدواج واقع نشده«صحیح ام فاسد» هیچ خودمان در تعبیراتمان تفوّه به این معنی نمی کنیم.

(سؤال... و پاسخ استاد): قضیۀ شرطیۀ معنایش همان وجود در خارج است. یعنی«اذا تحقق فی الخارج»، مثل این می ماند که بگوید: «اذا تحقق الجسم فی الخارج اما ان یکون أبیض و اما أن یکون اسود». خوب پیداست که بیاض و سواد از عوارض جسم موجود است. اما ماهیت جسم که معروضیتی برای سواد و بیاض ندارد. تعلیق، معلق علیه آن، وجود آن شیء است. «اذا وجد اما ان یکون صحیحا و اما ان یکون فاسدا». این هم تمام الکلام در این مقدمه.

پرسش:

1 - استدلال استاد بر عدم مجعولیت شرعی صحت و فساد را بیان کنید.

2 - منشاء توهم مرحوم آخوند«ره» در مجعولیت شرعی صحت و فساد چیست؟

3 - بیان استاد در عقلی بودن صحت و فساد در عبادات و معاملات را تقریب نمایید.