سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 239

و فساد معامله است، این ارشادی بودن و نبودن«لا تبع» یک مسأله ای است که به عالم دلالت لفظی ارتباط دارد و کاری به حکم عقل ندارد که«لا تبع ما لیس عندک» ارشاد به فساد باشد یا ارشاد به فساد نباشد؟ این مسأله مربوط به عالم دلالت لفظ است.

اما بعضی از ادلۀ دیگر را که ملاحظه می کنیم، می بینیم مسأله، مسأله عقلیه است مثلا این طور می گویند: اگر یک عبادتی، متعلق نهی واقع شد، کشف می کند از مبغوضیت آن عبادت و اگر عبادتی مبغوض شد، نمی تواند صحیح و مقرب باشد. این نمی تواند، از کجا آمده است؟ حالا کاری نداریم به صحت یا عدم صحت این حرف. ولی این نمی تواند را لابد عقل حکم می کند که اگر یک عملی مبغوض مولا شد و به واسطه حرمت، مبغوضیت آن را کشف کردیم، این دیگر صلاحیّت مقربیت ندارد. نمی تواند انسان را به ساحت قدس مولا نزدیک کند و عنوان قرب برای این شخص به وجود آورد، این یک حکم عقلی است. لذا ما گفتیم که هیچ آیه و روایتی وارد نشده است که مسائل اصولیه، یا باید لفظیه محضه باشد و یا عقلیه محضه. ممکن است که بعضی از مسائل اصولیه ای داشته باشیم که هردو جهت در آن وجود داشته باشد. از یک جهت، به عالم لفظ و به مقام دلالت لفظ مرتبط باشد و از طرف دیگر، به حکم عقل و مقام عقل رابطه داشته باشد و مسأله ما نحن فیه، از این قبیل مسائل است.

لذا چیزی که ما نحن فیه، اضافه بر مسأله مقدمه واجب دارد، همین جهت است که مسأله مقدمه واجب، یک مسأله عقلیه محضه بود. اما مسأله دلالت نهی بر فساد و عدم دلالت نهی بر فساد، یک مسأله مرکبه است. یعنی دارای دو شعبه است: یک شعبه اش، شعبه ای است که مربوط به لفظ است و یک شعبه اش، شعبه ای است که مربوط به عقل است. وقتی که این طور شد، در مقدمه ای که آنفا عنوان کردیم، مجبوریم که در هردو جهت بحث کنیم: هم در حیث دلالت لفظی و شعبۀ لفظی مسأله و هم در شعبۀ عقلیۀ مسأله. لذا باید اینها را از هم جدا کرد، درحالی که در مسألۀ مقدمۀ واجب، ما جز یک بحث عقلی بیشتر نداشتیم.

شک در دلالت لفظی نهی بر فساد

بحث را در همین مقام اول می آوریم، مسأله دلالت نهی بر فساد از نظر لفظی و وضعی، از این نظر که آیا ظهور در فساد دارد یا ظهور در فساد ندارد؟ پس الان مخلوط نشود. اولا ما در اصل جاری در مسأله اصولیه بحث می کنیم و ثانیا در شعبه اولش که عبارت از جهت لفظی این بحث باشد، آن وقت محل نزاع و مورد بحث ما در این مقدمه این می شود که«اذا شککنا» اگر شک کردیم که«لا تبع ما