سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 240

لیس عندک» آیا ظهوری در ارشاد به فساد بیع دارد یا ندارد؛ اینجا تکلیف چیست؟ یک وقت کسی استظهار می کند که«لا تبع ظاهر فی الارشاد الی فساد المعامله» فعلا کاری به آن نداریم. یک وقت کسی دلالت«لا تبع» را بر ارشاد به فساد معامله، انکار می کند، کاری با آن نداریم. بحث این است که اگر شک در این مطلب داشته باشیم، «لا تبع ما لیس عندک» آیا«هل یدّل بالدلاله اللفظیه الوضعیه علی الفساد أم لا یدل لفظا علی الفساد»؟ اگر چنین معنایی برای ما مشکوک بود، تکلیف چیست؟ اصلی می تواند در اینجا جریان پیدا کند یا نه؟

جواب از جریان استصحاب در شک در دلالت لفظی نهی بر فساد

جواب این است که چه اصلی به ذهن شما می آید که این جا ممکن است جریان داشته باشد؟ تنها اصلی که ممکن است انسان در بادی نظر به ذهن او بیاید که اینجا جریان پیدا کند، استصحاب عدم است. بگوییم: استصحاب می کنیم عدم دلالت نهی«علی الفساد» را به دلالت لفظی وضعی. یک چنین استصحاب عدمی، ممکن است که ابتداءا به ذهن انسان بیاید، جواب این است که استصحاب، حالت سابقۀ متیقنه لازم دارد. یعنی زمانی شما باید یقین داشته باشید که در آن زمان، نهی دلالت بر فساد نمی کرده است و حالا شک کنید که آیا دلالت بر فساد می کند یا نه؟ استصحاب عدم دلالت نهی بر فساد را جاری کنید.

سؤال می کنیم که چه زمانی بوده است که نهی، دلالت بر فساد نداشته است که شما آن زمان را به عنوان حالت سابقۀ متیقنه و قضیۀ متیقنه در باب استصحاب قرار دهید و با«لا تنقض الیقین بالشک» آن حالت سابقه متیقنه را استصحاب کنید. نه، از اول، آن کسی که قائل به دلالت نهی بر فساد است، باز من لازم است که این نکته را اینجا تذکر دهم که بحث روی مطلق نهی نیست که شما ذهنتان به «لا تشرب الخمر و لا تزن و لا تغتب» و امثال ذلک برود. نه، خصوص این چیزهایی که امکان اتصاف به صحت و امکان اتصاف به فساد دارد، مثل معامله مثل عبادت، معامله هم به معنای اعم، حتی ایقاعات را هم مثل طلاق و عتق و امثال ذلک که می تواند اتصاف به صحت پیدا کند و یا اتصاف به فساد، همه اینها را شامل می شود. لذا تا کلمه نهی را می گوییم، ذهن شما در آن وادی، نرود اصلا. در همین محدودۀ محل بحث خودمان، ذهن خودتان را متمرکز کنید.

لذا آن کسی که قائل به این است که نهی، دلالت بر فساد می کند، می گوید: «من اول الامر» نهی، دال بر فساد بوده است و آن کسی که قائل است که نهی دلالت بر فساد نمی کند، می گوید: از اول امر، دلالت بر فساد نمی کرده است و الان هم دلالت بر فساد نمی کند. ما که یک شخص سومی هستیم و به