سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 244

ندارد؟ اینجا یک طریقی را مرحوم آخوند ره ذکر کردند و از آن طریق باب استصحاب عدم ملازمه را مسدود کردند و یک طریق از کلام امام بزرگوار«قدس سره» استظهار می شود و شاید این طریقی که امام بزرگوار می فرمایند یک قدری محل مناقشه و محل اشکال باشد.

راهی که مرحوم آخوند ره ذکر می کنند مسأله ملازمه چه اثباتا و چه نفیا، یک امر ازلی است و حالت سابقۀ متیقنه برای کسی که شاک در ملازمه هست یک حالت سابقه متقینه وجود ندارد. یعنی این طور نیست که یک زمانی عقل حکم نمی کرده است به ملازمه بین وجوب ذی المقدمه و وجوب مقدمه و بعد شک کردیم که آیا بقائا هم عقل حکم می کند به ملازمه می کند یا نه؟ تا بیاییم استصحاب عدم ملازمه را جاری کنیم.

عدم جریان استصحاب در ما نحن فیه از نظر مرحوم آخوند ره

در حقیقت مسأله ملازمه مثل یک سری از احکام عقلیه می ماند که اگر ثابت شد، من الازل ثابت است و اگر ثابت هم نباشد«من الازل لیست بثابته» مثلا اگر کسی شک کند در این که آیا عقل حکم به قبح ظلم می کند یا نه؟ جایی برای استصحاب عدم حکم عقل به قبح ظلم جریان ندارد، جایی برای این معنا وجود ندارد برای این که مسأله قبح ظلم اثباتا یا نفیا، یک چیزی است که مربوط به ازل است اگر عقل حکم به قبح ظلم کند من الازل حکم می کرده است و اگر حکم نکند من الازل نمی کرده است و الان هم نمی کند پس اگر یک کسی شک کرد که«هل العقل یحکم بقبح الظلم أم لا؟» جا برای استصحاب عدم حکم عقل به قبح ظلم جریان ندارد درحالی که در رابطه با شارع این معنا حالت سابقه دارد.

اگر شک کردیم مثلا که فلان شیء محرّم که نزد شارع مقدس اسلام مثلا محل بحث است که«هل حرمه أم لم یحرّمه؟» می توانیم استصحاب عدم حرمت را جاری کنیم و بگوییم«کان هذا الشیء» قبل از آمدن اسلام«لم یکن محرّما» و بعد از آمدن اسلام نمی دانیم که شارع«هل حکم بحرمته أم لم یحکم بحرمته؟» استصحاب عدم حرمت را در این جا جاری می کنیم. اما در احکام عقلیه که ارتباطی به تشریع و به شارع ندارد، چیزی نیست که حالت سابقه عدمیه داشته باشد و ما بتوانیم استصحاب عدم را در آن جاری کنیم. لذا نظریه مرحوم آخوند در مسأله مقدمه واجب که قاعدتا عین همین نظریه در ما نحن فیه پیاده می شود منتها در کلام ایشان توضیحی داده نشده است، بلکه به یک سطر، همه این مطالب را ایشان اشاره کرده است.

طبق نظریۀ مرحوم آخوند در بحث مقدمۀ واجب«اذا شککنا فی الملازمه و عدم الملازمه