سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 246

فیه«العقل هل کان حاکما فی الازل بالملازمه بین الحرمه و الفساد أم لم یکن حاکما فی الازل بالملازمه» چون شک ما به ازل برمی گردد ما یک حالت سابقۀ متیقنه وجودیه یا عدمیه نداریم در حقیقت شک ما شک در بقاء نیست شک ما مربوط به همان حکم ازلی عقل است که«من اول الامر هل کان حاکما بالملازمه و قائما بالملازمه أم لم یکن حاکما و قائما بالملازمه» اما در مسأله عدم قرشیه مرأه اینجا شک به یک مسأله ازلی برنمی گردد.

قبل از آن که این مرأه نطفه اش منعقد شود«لم تکن قرشیه موجوده فی الخارج» این زنی که حالا اسمش مثلا هند است، قبل از آن که«تنعقد نطفتها، لم تکن قرشیه مسماه بهند متحققه فی عالم الواقع» لکن بعد از آن که متولد شد، شک می کنیم که با تولد این هند یک قرشیه لباس وجود پوشید و متولد شد یا نه؟ پس این را نباید مقایسه کنیم با آنجایی که شک ما مربوط به حکم ازلی عقل است.

آنجا دایرۀ شک به همان ازل برمی گردد، اما اینجا دایره شک ما من حین انعقاد نطفه و حین الولاده هست مثلا اما قبل انعقاد نطفه پیدا هست که یک قرشیه مسماه به هند وجود نداشت، الان شک کردیم که آیا وجود پیدا کرده است یا وجود پیدا نکرده است؟ استصحاب می کنیم عدم قرشیه هذه المرأه را.

این وجه تفصیلی است که مرحوم آخوند در این دو مسأله ملاحظه می کنید آنجا استصحاب عدم ملازمه را نفی می کند در باب عام و خاص، استصحاب عدم قرشیه مرأه را اثبات می کند.

بیان امام و استاد در عدم جریان استصحاب قریشی بودن مرأه

لکن ما تبعا لامام بزرگوار«قدس سره الشریف» مکرر ذکر کردیم که این استصحاب عدم قرشیه مرأه جریان ندارد چرا؟ برای این که بحث کردیم دو سه مرتبه هم شاید در بعضی مواقعش مفصل برای این که در استصحاب قضیه متیقنه و قضیه مشکوکه کاملا باید متحد باشند و الا اگر اتحاد نباشد، عنوان نقض که در«لا تنقض الیقین بالشک» اخذ شده است این صدق نمی کند. شما یقین به طهارت قبا داشته باشید و شک در طهارت عبا داشته باشید عبا و قبا دو موضوع است و دو قضیه در اینجا تحقق دارد. عنوان نقض در آنجایی صادق است که قضیه متیقنه و قضیۀ مشکوکه باهم متحد باشند.

ما معتقد هستیم در استصحاب عدم قرشیه قضیه متیقنه و قضیه مشکوکه اتحاد ندارد چرا؟ برای این که قضیه متیقنه شما اینطوری است می گویید که«لم تکن هذه المرأه بقرشیه» اما چطور«لم تکن بقرشیه» بنحو سالبه محصله؟ که سالبه محصله با انتفاء موضوع هم یکون صادقا مثل این که می گویید«لیس زید بقائم» از باب این که زیدی نیست تا این که اتصاف به قیام داشته باشد و سالبه محصله با انتفاء موضوع هم صدق می کند قضیه متیقنۀ شما عبارت از چنین قضیه ای است.