سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 254

در آن وجود داشته باشد و در عین حال یک نهی غیری به آن تعلق بگیرد. مثل همان صلاه و ازاله، حکم به صحت عبادت می کردیم آنها که امر به ازاله را مقتضی نهی از صلاه می دانستند و قائلین به اقتضاء از راه مقدمیت مسأله را تمام می کردند، بنابراین مبنا نهی که متعلق به صلاه مزاحم با ازاله می شد، یک نهی تبعی و نهی غیری بود که منافات با وجود ملاک در عبادت نداشت، نماز با این که مزاحم ازاله بود و نهی غیری به آن تعلق گرفته بود، لکن ملاک صلاه در صلاه مزاحم با ازاله کاملا تحقق دارد، نماز مزاحم با ازاله با نماز غیر مزاحم از نظر ملاک فرق نمی کند. لذا ما حکم می کردیم اگر کسی بجای ازاله نماز خواند، نمازش محکوم بر صحت است.

عدم مانعیت نهی غیری بر صحت عبادت

اگر ما در این مسأله مورد بحث گفتیم نهی غیری و نهی تبعی از محل بحث خارج است و تنها نهی نفسی مورد بحث است که حکایت از مغبوضیت منهی عنه می کند و مغبوضیتش هم مغبوضیت ذاتیه است، جای این سؤال است که آیا با وجود تعلق نهی نفسی به یک عبادت آیا می شود ملاک عبادت در آن وجود داشته باشد؟ یعنی هم در عبادت، ملاک باشد و هم نهی نفسی کاشف از مغبوضیت به آن متعلق شده باشد. آیا جمع این دو امکان دارد؟ یا اگر نهی نفسی متعلق عبادت شد، دیگر معنا ندارد ملاک در عبادت وجود داشته باشد، این فرق بین وجود ملاک و بین تعلق نفی نفسی به عبادت نمی شود.

کلام سیدنا الاستاذ الاعظم الامام«مد ظله العالی» در اینجا باید توضیح داده شود، کلام ایشان ابهام عجیبی دارد که اگر مسألۀ اقتضاء نهی شامل نهی تبعی هم بشود که نمی شود، اینجا مانعی ندارد که بین این ملاک و این نهی بتوانیم قائل به جمع شویم. اما اگر این عبادت و محل نزاع شامل نهی تبعی نشد و تنها نهی نفسی را شامل شد، ما چه طوری می توانیم تصور کنیم که با وجود نهی نفسی ملاک عبادت هم تحقق داشته باشد؟ در کلام ایشان فقط یک جمله است و آن جمله این است که با وجود نهی آیا ملاک هم هست یا نیست؟ آنجایی که ملاک هست، عبادت درست است، آنجایی که ملاک نیست، عبادت باطل است و اگر کسی بخواهد به ظاهر کلام ایشان جمود کند معنایش این است که نهی نفسی با وجود ملاک، قابل اجتماع است. درحالی که چه جوری می توانیم بین نهی نفسی و بین وجود ملاک جمع کنیم. نهی نفسی معنایش مبغوضیت این عمل منهی عنه است و مبغوضیت با ملاک که عبارت از مقربیت است، امکان سازش ندارد.

پس نتیجه این طور شد که در باب عبادت هم اصل، اقتضای فساد می کند در مسأله فقهیه، برای