سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 255

این که آنهایی که در صحت عبادات وجود ملاک را شرط می دانند یعنی وجود امر را شرط می دانند، امری نیست تا ما حکم به صحت کنیم و آنهایی هم که وجود ملاک را کافی می دانند با این بیانی که ذکر کردیم که محل نزاع عبارت از وجود نهی نفسی است، نهی نفسی با وجود ملاک قابل اجتماع نیست پس قطعا اگر نهی نفسی وجود داشت، دیگر ملاک نمی تواند تحقق داشته باشد، لذا آنهایی که قائل به کفایت ملاک هستند آنها هم از راه نبودن ملاک حکم به بطلان عبادت کنند. پس روی هم رفته از نظر مسألۀ شرعی چه در باب معاملات، چه در باب عبادات اصاله الفساد محکّم است و مقتضای اصل، فساد عبادت و فساد معامله خواهد بود.

(سؤال... و پاسخ استاد): واجب توصلی که مقربیت ندارد، واجب مقدمی مقربیت ندارد، در مقدمه واجب، ملاک صحت عبادت، همیشه ملاک مخصوص در عبادت هست، ملاک غیری، عبادت درست کن نیست، در بحث مقدمۀ واجب بیان کردیم.

بیان آخوند«ره» در تعلق نهی بر جزء، شرط و وصف عبادت

اینها مقدماتی بود که برای این مسأله ذکر شده، نکته ای در اینجا قابل ملاحظه است و آن این است که مرحوم آخوند یک مقدمۀ مفصلی را مورد بحث قرار داده اند، به عنوان«الامر الثانی» و حدود یک ورق یا بیشتر روی آن بحث کرده اند و این را هم یکی از مقدمات بحث دلالت نهی بر فساد قرار داده اند و جای این مقدمه را ذکر می کنم بعد می خواهیم بگوییم این مقدمه به ما ارتباطی ندارد این مطلبی نبوده که در رابطۀ با این محل بحث، قابل طرح باشد. و آن این است که مرحوم آخوند می فرمایند: نهی گاهی به نفس عبادت متعلق می شود، گاهی به جزء العباده و گاهی به شرط العباده که خارج از حقیقت عبادت است و گاهی به وصف العباده متعلق می شود. و وصف را دو قسم می کند:

وصف ملاقاه مثل جهر و اخفات، وصف غیر ملاقی مثل تحتیت برای اکوان ثلاث و در حقیقت پنج قسم در اینجا تصور می کند: نهی متعلق به ذات عبادت، نهی متعلق به جزء العباده، نهی متعلق به شرط العباده، نهی متعلق به وصف ملازم عبادت، نهی متعلق به وصف غیر ملازم.

بعد که وارد اقسام این صور می شوند این طور بحث می کنند: اگر نهی متعلق به عبادت شد، داخل در محل نزاع است: اگر به زن حائض گفتند«دعی الصلاه ایام اقرائک» مجموع عبادت صلاتی را مورد نهی قرار دادند، این داخل در محل نزاع است. اما اگر جزء العباده مورد نهی واقع شد، ایشان در اینجا مسیر بحث را عوض می کند، می گوید جزء العباده که منهی شد، باطل می شود جزء العباده، حالا که جزء العباده باطل شد آیا بطلان الجزء سرایت به کل می کند یا سرایت به کل نمی کند؟ بعد