سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 260

شده، نه این که یک منقصتی در صلاه پیدا شده باشد، پس دو مبنا در اینجا وجود دارد: یک مبنا این که در صحّت عبادت، وجود امر فعلی را لازم بدانیم، طبق مبنای دیگر نه، وجود ملاک و مناط را کافی در صحّت عبادت بدانیم، روی هر دو مبنا، باید اینجا صحبت شود.

اگر ما مبنای اوّل را اختیار کردیم که صحّت عبادت، نیاز به امر فعلی ولو استحبابی دارد. این عبادتی که متعلق نهی واقع شده، دیگر ملاک صحّت عبادت در آن وجود ندارد. برای این که با فرض تعلق نهی که معنا ندارد مأمور به باشد ولو به امر استحبابی، مسأله، مسأله اجتماع امر و نهی نیست که دو عنوان وجود داشته باشد؟ نهی، متعلق به غصب شده باشد و امر، متعلق به صلاه شده باشد، نه.

فرض این است که متعلق نهی، خود عبادت است، عبادت، منهی عنه است. اگر عبادت«بعنوانها» منهی عنها واقع شد، دیگر آیا معقول است که با وجود تعلق نهی، امر هم به آن متعلق شده باشد؟ دیگر وجود نهی، به هیچ وجه سازش با وجود امر ندارد، لذا اینجا خیلی راحت می توانیم بگوییم: در مسأله فقهیّه، حکم می کنیم به بطلان عبادت، لکن علّت بطلان، وجود نهی نیست. علّت بطلان این است که امر متعلق به این عبادت نشده و ما ملاک در صحّت را عبارت از وجود امر فعلی می دانیم. در حقیقت نهی اینجا بالواسطه از آن فساد، استفاده می شود. نهی، کشف می کند از«عدم الامر» و حیث این که در صحّت عبادت، وجود امر مدخلیّت دارد و ملاک در اینجا موجود نیست، لذا«نحکم ببطلان العباده» ولو این که در مسأله اصولیّه، ما به جایی نرسیدیم. امّا در مسأله فقهیّه، از این طریق کاملا بطلان عبادت برای ما روشن می شود.

لذا این فرضش بحث ندارد و خیلی روشن است و می توانیم اینجا هم تعبیر«باصاله الفساد» کنیم و بگوییم: در مسأله فقهیّه در باب عبادات، همان طوری که در معاملات«اصاله الفساد» جریان پیدا می کرد، اینجا هم«اصاله الفساد» است. امّا این اصاله الفسادها معنایش فرق می کند، در باب معامله، استصحاب عدم ترتب اثر مقصود است، استصحاب عدم جعل صحّت برای معاملۀ منهی عنه است.

در اینجا معنی«اصاله الفساد، عدم وجود ملاک الصحه العباده»، چون ملاک صحّت امر است و ما از راه نهی، می فهمیم که امری وجود ندارد و«اذا لم یکن هناک امر تکون العباده باطله». این روی این مبنا.

عدم دخالت امر فعلی در صحت عبادت

امّا روی مبنای مرحوم آخوند ره که این مبنا را در این رابطه، ما هم قبول داریم که در صحّت عبادت، وجود امر فعلی دخالت ندارد، بلکه همان ملاک اگر وجود داشته باشد، آن مقربیّت در آن