سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 261

تحقّق داشته باشد ولو این که«لأجل مانع» امر به آن متعلق نشده باشد، اگر ما این مبنا را اختیار کردیم، حالا وارد مسأله فقهیّه شدیم، یک عبادتی منهی عنها واقع شده، آیا حکم به صحّت این عبادت کنیم یا حکم به بطلان این عبادت؟ اینجا اگر نظرتان باشد، در یکی از مقدّمات همین بحثی که ما هنوز در مقدّماتش هستیم و تمام نکردیم، بحثی بود که آیا این عنوانی که در محل بحث اخذ شده«النهی عن الشیء هل یقتضی فساده» آیا این اختصاص به نواهی نفسیّه دارد، یا نهی غیری مقدّمی را شامل می شود؟ این محل بحث بود.

از کلام مرحوم آخوند، استفاده می شد که فرقی نمی کند، چون هم نهی نفسی را شامل می شود و هم نهی غیری را شامل می شود و هم نهی مقدّمی را، ما آنجا ظاهرا گفتیم: نه، محل بحث اختصاص به نهی نفسی دارد، امّا نواهی غیریّۀ مقدّمیه این از محل بحث خارج است، لکن حالا روی هر دو جهتش بحث می کنیم، اگر نهی متعلق به این شیء عبادی، نهی غیری باشد، مثل همین صلاه و ازاله، آنهایی که می گویند: امر به صلاه اقتضا می کند نه امر به ازاله، اقتضا می کند نهی از صلاه را، اگر نظرتان باشد، اکثرا از راه مقدمیّت وارد شدند، یعنی می گویند: «احد الضدّین» عدمش، مقدمیّت دارد برای فعل ضد آخر. به عبارت دیگر«عدم الصلاه مقدّمه لفعل الازاله»، لذا باید این طوری بگویند: ازاله که واجب شد، عدم صلاه، از باب مقدمیّت، وجوب غیری پیدا می کند. آن وقت اگر عدم صلاه، وجوب غیری پیدا کرد، خود صلاه به عنوان ضدّ عام، این حرمت غیریّه، پیدا می کند و نهی متعلق به صلاه به عنوان یک نهی غیری و نهی مقدّمی مطرح است. اگر نهی، نهی غیری شد، نهی مقدّمی شد، مثل همین مسأله صلاه و ازاله، ما می دانیم که روی این مبنا، صلاه منهی عنه است، می دانیم نهی متعلق به عبادت شده، امّا چه جور نهیی متعلق به عبادت شده؟ نهی غیری؛ یعنی نهی برای ازاله، نهی غیری که کاشف از مبغوضیّت منهی عنه نیست، کما این که امر غیری هم کاشف از محبوبیّت واجب غیری نیست.

لذا اوامر غیریّه، عنوان مقربیّت در آنها وجود ندارد و نواهی غیریّه، عنوان مبعدیّت در آنها وجود ندارد، عنوان مبغوضیّت و محبوبیّت، در آنها مطرح نیست. لذا اگر ما محل نزاع را شامل نواهی غیریّه بدانیم، اینجا نمی توانیم حکم بکنیم«بانّ الصلاه باطله». ما از یک طرف، وجود ملاک را برای صحّت عبادت کافی می دانیم و از یک طرف، نهی در مسأله نهی از عبادات، آیا اقتضای فساد می کند یا نه؟ شامل نهی غیری هم می دانیم. اینجا باید بگوییم: «النهی لا یدّل علی الفساد»؛ یعنی در مسأله فقهیّه، ما نمی توانیم حکم بکنیم به اینکه صلاه«مکان الازاله باطله»، برای اینکه ملاک در صحّت عبادت، وجود همان مقربیّت و ملاک در صلاه است و نهی غیری که منافاتی با مقربیّت صلاه ندارد، چون نهی