سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 262

غیری، هیچ کشف از مبغوضیّت منهی عنه نمی کند. لذا این شعبه و این قسم، اگر داخل در محل نزاع باشد، ما از نظر مسأله فقهیّه، راهی نداریم که حکم به فساد عبادت بکنیم، چرا بگوییم نماز فاسد است؟ علّت فسادش چیست؟ بعد از آنی که ما امر فعلی را در صحّت عبادت به عنوان ملاک و مناط مطرح نمی کنیم، امّا اگر گفتیم: نواهی غیریّه را باید از محل نزاع خارج کرد، اختصاص به نواهی نفسیّه دارد.

استدلال بر بطلان صلاه منهی عنها

حالا در فقه، یک نهی نفسی متعلق به عبادت شده، ما هم وجود امر فعلی را برای صحّت عبادت لازم نمی دانیم، اینجا تکلیف چیست؟ اینجا باید حکم به بطلان کنیم، چرا؟ برای این که نهی نفسی، معنایش این است که منهی عنه، مبغوض مولاست، مبعّد«عن ساحت المولی» است، معنای نهی نفسی به هرچیزی متعلق شود، به شرب خمر متعلق شد، معنایش این است که«هو مبعد عن ساحت المولی». به عبادت هم که متعلق شود، معنایش این است که این عبادت«مبعده عن ساحت المولی».

عبادتی که از راه نهی، شما مبعدیّتش را کشف کردید، در حقیقت کشف کردید که ملاک صحّت در آن وجود ندارد، برای اینکه ملاک صحّت، مقربیّت است. مقربیّت با نهی غیری قابل اجتماع است، امّا با نهی نفسی که کاشف از مبغوضیّت و مبعدیت است، آیا سازگار است؟ از یک طرف«عباده مبغوضه مبعدّه» و در عین حال ملاک صحّت که عبارت از مقربیّت است، در آن وجود داشته باشد، این قابل اجتماع نیست. پس اگر ما نهی در محل نزاع را اختصاص دادیم به نواهی نفسیّه، باید بگوییم: در فقه، اگر مواجه تعلق چنین نهیی به عبادت شدیم ولو این که در صحّت عبادت، وجود امر را شرط ندانیم، بلکه وجود ملاک را کافی بدانیم، مع ذلک نمی توانیم حکم به صحّت این عبادت کنیم.

برای این که مقربیّت و مبعدیّت در شیء واحد، به عنوان واحد، قابل اجتماع نیست. در صلاه در دار غصبی به عنوانیّن، مسأله مقربیّت و مبعدیّت مطرح بود. امّا اینجا می خواهد به عنوان واحد، هم مقرّب باشد و هم مبعّد باشد، این یک امر غیر قابل اجتماع است ولو این که کلام امام بزرگوار در این رابطه، یک ابهام و اجمالی در آن هست و لعل از آن استفاده شود که امکان دارد«و لو فی بعض الموارد»، بین مقربیّت و مبعدیّت جمع شود، لکن این حرف، به هیچ وجه قابل قبول نیست، امام بزرگواری که در مسأله صلاه در دار غصبی با وجود عنوانین و با وجودی که قائل به جواز اجتماع بودند، مع ذلک در صحّت در دار غصبی تردید می کردند، چطور می شود در آنجایی که عنوان واحد باشد و این عنوان واحد، منهی عنه باشد و مبعد باشد و در عین حال ما احتمال بدهیم که مقربیّت هم