سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 272

«لا تصلّی فی ایام أقرائک» حالا ظهور اوّلیه اش به نظر می رسد که همین معنا باشد، مخصوصا که در باب معاملات هم نوعا چنین است، مسألۀ صحّت و بطلان را از طریق امر و نهی بیان کرده اند و عبادات، اولی به این معنا هست، لذا عرف با توجّه به این خصوصیّات در بخش اوّل که هیچ مسأله عقلیّه مطرح نیست و فقط یک بحث لفظی و استظهار عرفی مطرح است، بعید نیست که انسان این ادعا را داشته باشد، به این معنا اشتباه نشود، کسی نمی خواهد بگوید: نهی مولوی و نهی تحریمی به عبادات متعلق نمی شود، البته این یک شبهه ای است که در بخش دوّم بحث به این شبهه جواب داده می شود ان شاء الله.

امّا در این بخش با توجّه به این که هم تعلق نهی تحریمی به عبادت امکان دارد و هم نهی ارشادا الی الفساد یک امر ممکنی هست، با توجّه به امکان طرفین، آیا از نظر ظهور لفظی در آنجایی که قرینه ای بر هیچ یک از دو طرف قائم نشده باشد، یک وقت، قرینه ای بر حرمت ذاتیّه و مولویّه قائم می شود، یک وقت قرینه ای بر ارشاد به فساد قائم می شود، نه، ماییم و امکان هردو طرف و نبودن قرینه ای که احد الطرفین را برای ما معیّن و مشخّص کند، آیا در چنین شرایطی لفظ و نهی مجمل است؟ یا کسی بگوید: در نهی مولوی تحریمی ظهور دارد، یا آن که به نظر می رسد، این است که انسان بگوید: متفاهم عرفی از این نواهی در این شرایط همان مسألۀ ارشاد به فساد است و معنی ارشاد به فساد این است که شمای مکلّف، خیال نکن که با این عبادت، می توانی به آن هدف عبادی و غرض عبادی نائل شوی، نه این دیگر معراجیّت و قربانیّت در آن تحقق ندارد و صلاحیّت مقربیّت در آن نیست، لذا خودت را به زحمت نینداز«هذه لا یمکن أن تقع صحیحه» دارد ارشاد به این معنا می کند و پیداست که نیاز به ارشاد مخصوصا در باب عبادات که اینها یک مخترعات شرعیّه هست، کاملا وجود دارد، ولو این که قائل به حقیقت شرعیّه هم نشویم.

ولی این که این عبادات مخترعات شرعیّه است، حالا کیفیّت استعمال الفاظ در اینها به صورت حقیقت است یا مجاز؟ آن یک بحث دیگری است که به اینجا کمترین ارتباطی ندارد. لذا به نظر می رسد که این نهی ارشاد به فساد است، مگر این که در یک جایی قرینه ای برخلاف این ظهور لفظی قائم شود و دلالت بر نهی مولوی و تحریمی کند، مانند: «لا تشرب الخمر» که چطور آنجا نهیش مولوی و تحریمی است، اینجا هم یک چنین مسأله وجود داشته باشد. پس در این بخش اوّل که مرحوم آخوند ره در باب عبادات، این قسمت را متعرض نشدند، ظاهر مسأله ارشاد به فساد است.

امّا در بخش دوّم که مسأله، مسألۀ عقلیّه باشد. در موضوع مسأله عقلیّه دیگر باید پای ارشاد را کنار بگذاریم، آنجا موضوعش یک حرمت مولویّه است، اگر یک عبادتی حرمت مولویّه داشت، آیا از