سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 274

را هم مرحوم آخوند و هم ما تبعا لایشان در اوّلین مقدّمه از مقدّمات همین بحثی که در آن وارد هستیم، ذکر کردیم و ایشان هم بیان کردند، منتهی یکی دو اشکال به کلام ایشان داشتیم. اوّلین مقدّمه همین بود که اصلا عبادت چطور می شود منهی عنه واقع شود تا از این بحث کنیم که«النهی عن العباده، هل یقتضی فسادها أم لا؟».

اقسام عبادت در بیان مرحوم آخوند ره

ایشان گفته اند: ما دو نوع عبادت داریم: یک عباداتی داریم که اینها ذاتا عبادت است و عبادیتّش حتّی توقّف بر امر شارع و بیان شارع ندارد، ذاتا عنوان عبادیّت در آن تحقق دارد مثل، سجود لله تعالی، خضوع در مقابل خداوند تبارک و تعالی، ذکر خداوند تبارک و تعالی، اینها عبادات ذاتیّه است که در عبادیّتش لازم نیست که حتّی امری به آن تعلّق گیرد و به عنوان عبادت از ناحیۀ شارع مطرح شود. و گفتیم: صلاه هم از همین قبیل است، یکی از اشکالاتی که آنجا به مرحوم آخوند کردیم همین بود که ایشان صلاه را در قسم دوّمی که الان ذکر می کنیم، داخل کردند و ما ذکر کردیم که نماز داخل در این قسم اوّل است، برای این که نماز«عباره عن الرکوع» ذاتا عبادت است، سجود ذاتا عبادت است، تحمید و تسبیح خداوند تبارک و تعالی، اینها ذاتا عبادت است، یا این باید باشد. یا فرض دیگری هم مرحوم آخوند ذکر می کردند و آن این است که می فرمودند که: مقصود ما از عبادت منهی عنها آن است که اگر به جای نهی، امر به آن متعلق می شد«لکان امره، امرا عبادیا» در حقیقت یک قضیّۀ تعلیقیّه در کار بود، مثل صوم یوم العیدین، البته ایشان صلاه را هم از این قبیل قرار داده است، نسبت به زن حائض. امّا در صوم یوم العیدین، مسأله این طوری است، می فرماید: ما می گوییم: اینجا عبادت منهی عنهاست، معنایش این است که اگر به جای نهی صوم عیدین هم مثل سایر ایّام مأموربه واقع شده بود«لکان امره، امرا عبادیا». اگر یوم عیدین استثنا نشده بود، کسی احتمال نمی داد که صوم عیدین از واجبات توصلیّه باشد، بلکه به عنوان مثلا مستحبّات توصلیّه باشد، حتما به عنوان یک عبادت مطرح بود. پس ایشان عبادت را به یکی از این دو معنا تفسیر کردند، ما هم بعضی از اشکالات را به ایشان متوجّه کردیم. امّا یک اشکالمان آنجا وارد است، امّا در این بحث، آن اشکال وارد نیست.

اشکال بر کلام آخوند ره در انواع عبادت

ما آنجا اشکالی به مرحوم آخوند کردیم و گفتیم: اصلا شما چه داعی دارید که روی کلمۀ عبادت تکیه کنید، مگر در عنوان محل بحث شما ذکری از عبادت به میان آمده، آن که موضوع بحث