سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 276

ذاتیّه، محرمه بالحرمه المولویّه.

یعنی این سجود لله کشرب الخمر، کما أنّ شرب الخمر مبغوض لله و مبعّد عن ساحه المولا کذلک السجود فی هذه الحاله، مشتمل بر همین خصوصیّت است، مبغوضیّت و مبعدیّت و با اشتمال بر این خصوصیّت چطور می شود صحیحا واقع شود درحالی که معنی صحّت عبادت«حصول القرب الی الله» است«حصول اثر العباده» است، بالا رفتن مقام معنوی این متعبد و این کسی است که عبادت را انجام می دهد. لذا در این صورت هم از نظر موضوع مسأله، موضوعش قابل تصوّر است و هم از نظر حکم به نظر می رسد که هیچگونه تردیدی نیست که ملازمۀ بین حرمت عبادت و فساد عبادت از نظر عقل روشن است.

سؤال و پاسخ استاد: گفتیم: عباده ذاتیه، او که اوّلا این حرف را نزده بود، چرا سجدۀ لله در یک حالتی نمی تواند مبغوض خدا باشد؟ نه آن ذاتی است، مقربیّتی که شما می گویید، به معنای قصد الامر و قصد قربت و اینهاست. ذاتی یعنی عبادتیش، اصلا متوّقف بر امر و بیان شارع و راهنمایی او نیست، کسی در پیشگاه کسی سجده کند«یقال انه عبده». عرف و عقلاء می گویند: خدا را عبادت کرد، ربطی هم به بیان کسی ندارد و لذاست که سجدۀ در مقابل غیر خدا را محکوم به حرمت می کند به عنوان أنه عباده غیر الله تبارک و تعالی و این با ایّاک نعبد سازگار نیست که عبادت را شما منحصر به خداوند کنید.

امکان اتصاف عبادت ذاتی به مبغوضیت

به عبارت روشن تر این که در ذهن شما هست که عبادت ذاتیّه نمی تواند مبغوض باشد، چرا نمی تواند مبغوض باشد؟ در عین این که«ذاتا عباده و لا یحتاج فی عبادیتها الی الامر و الی بیان الشارع» لکن روی یک خصوصیّاتی که خود شارع می داند، زن حائض را تشخیص داده است که عبادت او مبغوض خداوند تبارک و تعالی است. همان سجده ای که دیگران انجام می دهند«اذا تحقق من الحائض» به جای این که موجب«قرب الی الله» شود«ان یکون مبغوضا» منتهی ما نمی فهمیدیم مبغوضیّتش را، لکن این مبغوضیّت را از راه نهی تحریمی مولوی استنباط کرده و به دست آوردیم، در حقیقت در عبادات ذاتیّه دیگر مسألۀ امر و داعویّت امر و قصد تقرّب به این معانی در عبادات ذاتیّه اصلا مطرح نیست.

معنی ذاتی بودن عبادت این است که عبادیّتش نیاز به امر و بیان شارع ندارد، خود عقلا یا عقل این را عبادت تلقی می کند. مولا این عبارت را در بعضی از حالات منهی عنه قرار داده، نهی اش هم