سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 277

نهی مولوی است، کاشف از مبغوضیّت است. مولا می گوید: از این عبادت بدم می آید، این مبغوض پیش من است، حالا شما چه کار می خواهی بکنی؟ با این که ذاتا عبادت است، لکن از راه نهی، ما مبغوضیّتش را کشف کردیم، حالا شما می خواهید اتیان کنید به چه هدف؟ به عنوان این که این شما را به خدا نزدیک کند«کیف یجتمع المبغوضیه مع المقربیه». باز به عبارت دیگر مبغوضیت با عبادیت ذاتیه جمع می شود، اما با مقربیت جمع نمی شود، برای این که عمل مبغوض مولا است و مبغوضیت ملازم است با مبعدیت و مبعدیت نقطۀ مقابل مقربیت است.

اگر شما سجده را به عنوان عبادت انجام دهید، می گویید: این عملی که«مبغوض و مبعد» می خواهم این را مقرب قرار دهم، این«لا یعقل أن یکون مقربا» کاری به حرمت تشریعیه نداریم نفس این دو عنوان باهم قابل جمع نیست که از یک طرف حرمت حرمت مولوی باشد و از یک طرف عنوان مقربیت در آن پیدا شود، مثل این که کسی بخواهد شرب خمر را وسیلۀ قرب الی الله تبارک و تعالی قرار دهد، چطور این معقول نیست، آن هم که ذاتا عبادت است نه این که عبادیتش «من طریق الامر» و تبیین شارع است آن هم قابل این معنا هست که در بعضی از موارد روی عللی که خود مولا می داند عنوان مبغوضیت داشته باشد، به نظر می رسد که این قسمت از بحث جای بحث نیست. اما یک قسمت بحث که مرحوم آخوند متعرض آن نشده اند، این است که اگر ما عنوان محل بحث را شامل نهی تنزیهی هم دانستیم که ظاهرا دانستیم و گفتیم: «النهی عن الشیء» شامل نهی تنزیهی و نهی کراهتی هم می شود. آیا در نهی کراهتی هم این ملازمه تحقق دارد؟ اگر یک عبادتی مکروه شد، خودش مکروه شد نه خصوصیاتش مثل صلاه در حمام نه. در درس آینده توضیح می دهیم«نفس العباده بما هی عباده» اگر منهی عنه شد به نهی تنزیهی، آیا اینجا هم ملازمۀ با فساد در کار هست از نظر عقل یا ملازمه با فساد در کار نیست؟

پرسش:

1 - نهی در عبادات بدون وجود قرینه به کدامیک از دو معنای تحریمی و تنزیهی حمل می شود؟ دلیل هردو قول را بیان کنید.

2 - اقسام عبادت در بیان مرحوم آخوند ره را نام ببرید.

3 - اشکال استاد بر این تقسیم را تقریب کنید.

4 - امکان اجتماع عبادیت با مبغوضیت را بیان کنید.