سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 280

لذا یک مشکلی بود که جایی پیدا کنیم که حقیقتا خود عبادت، متعلق کراهت واقع شده باشد، نفس عبادت، بدون خصوصیت عبادت، بدون انطباق عنوان دیگر، بدون مسألۀ تزاحم و أهم و مهم، یک عبادتی خودش مستقیما، بدون جهت دیگر این متعلق کراهت واقع شده باشد. یک مثالی آنجا پیدا کردیم که اگر نظرتان باشد آن مثال این بود، گفتیم: در مسألۀ اقتدای مسافر به حاضر، اگر مسافری نماز شکستۀ خودش را به یک امام جماعت حاضری اقتدا کند، اینجا می گویند: کراهت دارد، در معنی کراهت، هم دو قول وجود دارد، بعضی ها کراهت را این طوری معنا کرده اند، گفته اند: جماعتی که مسافر«مقتدیا بالحاضر» دارد، این ثوابش کمتر از جماعتهای دیگر است، ثوابش کمتر از جماعتی است که حاضری به حاضری اقتدا می کند و نمازش را جماعتا می خواند.

معنای کراهت در باب عبادات

اما بعضی ها بالاتر رفته اند، گفته اند: نه، معنی کراهت این است که ثواب این نماز جماعت حتی از نماز فرادی هم کمتر است، اگر فرادی بخواند، ثوابش بیش از این جماعتی است که تحقق پیدا می کند. این را هم این طوری توجیهش کردیم. چون اولین چیزی که به ذهن می آید، این است که اینجا هم کراهت به عبادت متعلق نشده، به نماز تعلق پیدا نکرده، بلکه به خصوصیت نماز و تخصّص نماز به خصوصیّت اقتداء به حاضر، پس شبیه همان صلاه فی الحمام می شود. لکن جوابش را این طور دادیم که در باب نماز جماعت، دو عبادت وجود دارد، یکی«اصل الصلاه عباده» و یکی «کونها جماعه عباده». خود این جماعت، در آن قصد قربت معتبر است که اگر کسی خدای نکرده «ریاء» جماعت بخواند«اماما کان أو مأموما، ربما یقال» که نه تنها جماعتش باطل است، صحت نمازش هم محل اشکال و تأمل است.

لذا خود جماعت«عباده، کما أن اصل الصلاه عباده». آن وقت اگر جماعت، عبادت شد، بگوییم:

نهی متعلق به این اقتداء حاضر به مسافر، این نهی تنزیهی متعلق به عبادت است که آن عبادت، «عباره عن الجماعه» نه«عن الصلاه» به صلاه کاری نداریم، نهی تنزیهی«قد تعلق بالعباده التی هی الاقتداء و الایتمام» منتها«فی خصوص المسافر بالاضافه الی الحاضر» یک چنین مثالی می توانیم بر آن پیدا کنیم و الاّ از آن عبادات مکروهه ای که مرحوم آخوند فرمودند: «علی ثلاثه اقسام» و برایش مثال ذکر کردند برای هرکدام، آنها نمی تواند به بحث ما ارتباطی پیدا کند و داخل در این بحث فعلی شود.

به هرحال، کاری به مثالش نداریم، مسألۀ کلی را باید بحث کنیم و آن این است که آیا اگر یک نهی تنزیهی، متعلق به ذات عبادتی شد، حالا هرکجا مثالش را پیدا کنید، آیا در این بخش دوم مسألۀ ما که