سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 29

نتیجه رجوع به عرف برای فهم متعلق احکام

دلیل سوم، یک مسألۀ جالب عرفی است که با تحلیل این مسأله، واقعیت روشن می شود و بعضی از شبهاتی که در کار هست، هم از بین می رود. آن دلیل این است که اگر ما به مولای عرفی که در مقام امر برآمده و عبد خودش را به خطاب«ادخل السوق و اشتر اللحم» مخاطب قرار داده و مکلف قرار داده، اگر ما به این مولای آمر مراجعه بکنیم و از این مولا سؤال بکنیم که انگیزۀ شما و هدف شما از توجه این امر به عبد عبارت از چیست؟ تو با این امر چه کار می خواهی بکنی و به وسیلۀ این امر، چه راهی را می خواهی طی بکنی و به چه هدفی برسی؟ اگر ما به مولای آمر عرفی مراجعه کردیم و از مولا چنین سؤالی را کردیم، وجدانا او در جواب ما چه می گوید؟ او می گوید: من به کمک این امر و به وسیلۀ این امر می خواهم چیزی را که در خارج وجود نداشته و تحقق نداشته این امر را راهی برای وجود و تحقق آن پیدا بکنم. (در مسألۀ دخول سوق، حالا کاری به جنبۀ واجب غیری و امثال آن نداشته باشید، با آن بحث، کاری نداریم) دخول سوق و شراء لحم، در خارج تحقق نداشت، عبد من بازار نرفته بود و شراء اللحم به وسیلۀ او محقق نشده بود. من حالا فرمان صادر کردم، او را مأمور کردم و با خطاب«ادخل السوق و اشتر اللحم» او را مؤظّف کردم تا آن چیزی را که تحقق نداشت، به دست او تحقق پیدا کند.

هدف صدور امر

پس در حقیقت، امر برای این انگیزه و برای این هدف است که آنچه را که متصف به وجود نبوده، متلبّس به لباس وجود نبوده، از طریق امر او، وجود پیدا کند و محقق بشود. چنین چیزی که این خصوصیت را داشته باشد که حالت عدم داشته باشد و بعد بخواهد این حالت عدمش تبدّل به وجود پیدا کند، آیا جز طبیعت، چیز دیگری می تواند باشد؟ این طبیعت است که«له حالتان»، این طبیعت است که از معدومیت، تبدّل به وجود پیدا می کند. یک زمانی نیست و بعد تحقق پیدا می کند و غیر از طبیعت، چیز دیگری نداریم که دارای دو حالت باشد. اگر معنای زید این شد، یعنی وجود خارجی متشخّص به عوارض شخصیه. چیزی که مقیّد به وجود خارجی است، معنا ندارد با حفظ این تقیّد به وجود خارجی اش، این حالت عدم برایش پیدا بشود. این می شود مثل«الموجود معدوم». آیا قضیّۀ «الموجود معدوم» می تواند یک قضیّۀ صادقه ای باشد؟ یا باید بگویید که در معنای زید، تقیّد به وجود خارجی مطرح نیست یعنی زید هم مثل طبیعت است. همانطوری که طبیعت«قد تکون