سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 290

لحمه» دارد ارشاد به مانعیت«لبس وبر ما لا یأکل لحمه» را می کند و همان طوری که امر به وضو«اذا قام الی الصلاه» ارشاد به شرطیت می کند و همین طوری که اگر نهی به مجموع عبادتی متعلق شود، مثل عبادت حائض مثلا ارشاد به بطلان و فساد می کند، در باب معاملات هم ظاهر این است که مسأله به همین کیفیت است. نمی خواهد شارع بگوید: «لا تبع ما لیس عندک» این بیع حرام است، حالا چه ایجاب و قبولش و چه تملیک و تملکش، ظهور لفظی مساعد با این معنا نیست، نه به معنای این که نمی تواند. ما در بخش دوم اصلا موضوع بحثمان آنجایی است که یک حرمت مولویه به یک معامله ای متعلق شود، حالا مثالهایش را ذکر می کنیم مثل فروختن مصحف به کافر، یا فروختن عبد مسلمان به کافر که مرحوم شیخ در کتاب مکاسب عنوان کردند این بحث را، آنجاها حرمت، حرمت مولویه و نهی، نهی مولوی است.

تفاوت«لا تشرب الخمر» و«لا تبع ما لیس عندک»

ما نمی خواهیم بگوییم: نهی مولوی نمی شود به معامله ای و یا حتی عبادتی متعلق شود، نه. در این بخش فقط در ظهور لفظی بحث داریم و آن هم متمرکز در همین است که بیان کردم آیا عرف «لا تشرب الخمر و لا تبع ما لیس عندک» را حکم می کند به این که«من واحد واحد و فی سیاق واحد و کما أن لا تشرب الخمر» نهیش، نهی مولوی است«لا تبع ما لیس عندک» هم همین طور است، یا به لحاظ آن نکته ای که ذکر کردیم که در باب معاملات هدف اقصی، عبارت از آن آثاری است که ترتّب پیدا می کند بر ملکیت و زوجیت، بر مطلقه بودن، بر آزاد شدن عبد و هکذا، چون آن آثار، اساس و عمدۀ محط نظر در باب معاملات است.

وقتی که شارع می گوید: «لا تبع ما لیس عندک» این را نباید با«لا تشرب الخمر» مقایسه کنیم. در «لا تشرب الخمر» غیر از عنوان شرب خمر، مسألۀ دیگری نیست که بخواهد ارشاد به آن مسأله داشته باشد. اما در باب معاملات، چون هدف اقصی آن آثار و احکام است و انجام معاملات برای رسیدن و توسل به آن احکام و آثار است، به نظر می رسد که هیچ بعید نیست که کسی ادعا کند که متفاهم عند العرف است، دو نکته را خلط نکنید به اینجا، اولا ما نمی خواهیم بگوییم نهی مولوی تحریمی، نمی تواند به معامله متعلق شود، نه، موارد زیادی داریم که نهی مولوی تحریمی به معامله متعلق شده، نمی خواهیم ما این حرف را بزنیم و از طرف دیگر، فرض ما آنجایی است که هیچ قرینۀ خارجیه بر أحد طرفین وجود نداشته باشد، اگر یک جایی قرینۀ بر حرمت مولوی بود، این از محل بحث ما خارج است.