سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 296

معاملات ذکر کردیم.

آیا در اینجا نهی ملازمه ای با فساد دارد؟ اگر شارع گفت: حرام است بر شما که عبد مسلمان را به کافر بفروشید، آیا عقل از این حرمت استفادۀ فساد هم می کند؟ ملازمه ای بین حرمت و بین فساد تحقق دارد؟ جواب اولا این است که نه، چه ملازمه ای دارد وقتی که می فرماید: عبد مسلمان را به کافر فروختن از نظر من شارع مبغوضیت دارد، محکوم به حرمت مولویۀ تکلیفیه است، می گوییم:

خوب همۀ اینها درست، اما حالا که کسی آمد عبد مسلمان خودش را به کافر فروخت، این معامله ای که بین این دو تا انجام شده اگر شما بخواهید بگویید: این معامله فاسد است باید بگویید: لابد یکی از شرائط صحت معامله وجود ندارد، سؤال این است که به واسطۀ این نهی شارع کدام شرط معتبره در صحت معامله دیگر از بین می رود و منتفی می شود؟ باید بالاخره فساد معامله ریشه اش فقدان یکی از خصوصیات معتبرۀ در معامله باشد و الا اگر معامله ای همۀ شرائط و خصوصیات در آن جمع باشد همین طوری که نمی توانیم حکم به فساد این معامله کنیم.

حالا که شارع چنین نهیی کرد و خیلی هم می دانیم که این معنا مبغوض شارع است، از آن مبغوضهای درجۀ یک شارع است که یک عبد مسلمانی را انسان به کافری بفروشد و او را مسلط بر یک مسلمان کند اما خوب مسائل باید از هم جدا شود، مبغوضیت این در جای خودش محفوظ، شدت مبغوضیت در جای خودش محفوظ، اما معامله چه نقصی در آن وجود دارد که بخواهیم حکم کنیم«بان المعامله باطله»؟ اگر همۀ شرائط و خصوصیاتی که در صحت معامله اعتبار دارد، که می بینیم همۀ اینها وجود دارد دیگر چه معنا دارد که ما حکم کنیم«بان المعامله فاسده»؟ نه، «المعامله محرمه مبغوضه و صحیحه» مثل باب عبادت نیست که بین مبغوضیت و مقربیت امکان اجتماع نیست، آیا اینجا هم بین مبغوضیت و صحت امکان اجتماع نیست؟ نه هیچ مانعی ندارد که هم مبغوض صددرصد مولا باشد و هم در عین حال معامله صحیح باشد به لحاظ این که همۀ شرائط معتبرۀ در صحت در معامله تحقق دارد.

تفصیل شیخ انصاری ره در سببیت معاملات برای تملیک و تملک

لکن در اینجا مرحوم شیخ بزرگوار شیخ انصاری(اعلی الله مقامه الشریف) که ایشان نظریاتشان در مباحث الفاظ به صورت تقریراتشان نوشته شده است همان مطارح الانظار ظاهرا که یک جلد کتاب بزرگی است و تقریرات بحث مرحوم شیخ انصاری است که یکی از اجلای تلامذۀ ایشان آن را به رشتۀ تحریر درآورده است و همین اواخر هم تجدید طبع شده به اندازۀ یک جلد شرح لمعه بلکه