سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 30

معدومه و قد تکون موجوده» این فرد طبیعت هم با اینکه فردیّت دارد و جزئیت دارد و وجود خارجی دارد، معذلک مقیّد به وجود خارجی نیست. اینکه تناقض می شود. امکان ندارد چنین چیزی فردیت داشته باشد. همانطوری که در بعضی از مباحث سابقه مکرر عرض می شد، معنای فردیت یعنی آنچه که جامع سه خصوصیت است: الطبیعه و الوجود و الخصوصیات الفردیه. آیا می شود یک فردی بدون اینکه مصداق طبیعتی باشد، وجود پیدا کند؟ همین طور نمی شود که فرد باشد و در عین حال وجود نداشته باشد. کما اینکه نمی شود فرد باشد و عوارض فردیه و عوارض مشخصه نداشته باشد. لذا فرد با لحاظ تقیّدش به وجود خارجی معنا ندارد که دو حالت برای فرد پیدا بشود ضمن اینکه فرد است معذلک دو حالت داشته باشد، ضمن اینکه وجود طبیعت است، وجود طبیعت دو حالت داشته باشد: هم حالت وجود و هم حالت عدم. چیزی که موضوعش محفوظ است و معروضش محفوظ است، معذلک دو حالت برایش امکان دارد: یکی حالت عدم و یکی حالت وجود، این غیر از ماهیت و غیر از طبیعت، چیزی نمی تواند باشد.

پس اگر مولای عرفی آمر به دخول سوق و اشتراء لحم در جواب سؤال ما اینگونه پاسخ داد که انگیزه و هدف من از توجه این امر و صدور این امر، این است که«ما لیس بموجود فی الخارج» به دست عبد در خارج وجود پیدا کند و متحقق بشود«و ما لیس بموجود قبل الامر و قبل ایجاد المکلّف و بید المکلف یصیر موجود» این جز طبیعت چیز دیگری امکان ندارد باشد. این حالت و این ویژگی و این خصوصیت تنها برای طبیعت است.

وجود خارجی، مؤثّر در حصول غرض مولا

منتها سؤال دیگری که از مولا می شود و نقطۀ حساس مسأله است اینکه آیا آن غرض شما و آن چیزی که باوجوداین مأموربه می خواهی تحقق پیدا کند مگر غیر از وجود مأموربه می تواند چیزی محصّل غرض شما باشد؟ شاید مهمترین شبهه ای که در این مسأله مطرح است، این شبهه است که واقعا هم اینطور است که این آثاری که مترتب بر این مأموربه های شرعی است اینها آثار چیست؟ مؤثّر در این آثار چیست؟ آیا این صلاتی که«قربان کلّ تقیّ» این صلاتی که معراج المؤمن، این صلاتی که«ناهیه عن الفحشاء و المنکر» است، آیا ممکن است کسی ولو احتمالش را بدهد که غیر از وجود خارجی صلاه باشد؟ حتی وجود ذهنی صلاه هم اثر ندارد. هزار بار انسان طبیعت صلاه را تصوّر بکند، سر سوزنی معراجیت و قربانیت برای او پیدا نمی شود. تنها این نماز خارجی است که این آثار برایش مترتب است. در ناحیۀ محرمات هم همینطور است، هزار بار کسی شرب المسکر را