سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 303

است، نمی گوید: باطل است. آنجا مطلق را می گوید: صحیح است. اینجا این قسم را می گوید: حرام است. آیا به مجرد این که می گوید: این حرام است، تقییدی در اطلاقی که دلالت بر صحت می کند به وجود می آید؟ چه منافاتی است بین این دو که صحت به قوت خودش باقی باشد، عمل مبغوض هم در خارج تحقق پیدا کرده باشد؟ نه این که شارع نمی تواند حکم به بطلان کند، بحث این است که شارع بیع را به صورت اطلاق از نظر صحت و نفوذ امضا کرده، بعضی موارد هم تقیید برای این اطلاق است.

«نهی النبی عن بیع الغرر» چون ارشاد به فساد معاملۀ غرریه است، اطلاق«احل الله البیع» را تقیید می کند. اما وقتی به مسألۀ«بیع العبد المسلم من الکافر» می رسیم، اینجا فقط می بینیم ما با یک تحریم مولوی مواجه هستیم، چطوری این تحریم مولوی را به جنگ اطلاق«احل الله البیع» بفرستیم؟ با این تحریم مولوی، چه حق داریم که ما در اطلاق«احل الله البیع» نسبت به این مورد محرم دخالت کنیم؟ منافاتی بین اینها وجود ندارد. در«نهی النبی عن بیع الغرر» چون ارشاد به فساد معاملۀ غرریه بود، فساد معاملۀ غرریه با اطلاق«احل الله البیع» نمی سازد، لذا باید تقیید شود اطلاق«احل الله البیع». اما حرمت مولوی بیع عبد مسلمان به کافر، چه منافاتی با اطلاق صحت«احل الله البیع» دارد که ما با این حرمت، به جنگ آن اطلاق برویم؟ نه، هردو در جای خودش محفوظ. حرمت مولوی تکلیفی محفوظ«صحه المعامله» هم محفوظ. لذا اگر عبد مسلمانی را به کافر فروخت، هم معامله اش درست است و هم در مقابل این معامله، استحقاق عقوبت دارد. برای این که عمل محرم مولوی را مرتکب شده و أتیان کرده است.

پس در نتیجه، این بیان مرحوم شیخ بیان ناتمامی است و واقعیت در باب معاملات این است که نه اختراع است و نه کشف، بلکه مسائلی است عقلائیه و شارع با«احل الله البیع» مطلق بیع را تنفیذ کرده، هرمقداری که در مقابل این اطلاق، دلیل بر تقیید از نظر بطلان داشته باشیم این اطلاق را مقید می کنیم، اما اگر در جایی، یک حرمت مولویه داریم که هیچ گونه منافاتی با اطلاق ندارد، جمع می کنیم بین هردو، صحت معامله به قوت خودش باقی است و علاوه حرمت هم به قوت خودش باقی است.

دلالت نهی بر صحت معامله از نظر عامه

یک نکتۀ اضافه ای که بعدا هم بیان می کنیم، مرحوم آخوند هم در ذیل این بحث نقل کردند، منتها ما به آن صورت کلیش، نمی پذیریم. از ابو حنیفه و شیبانی نقل شده که نه تنها در معاملات، نهی