سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 304

دلالت بر فساد نمی کند، بلکه نقطۀ مقابلش، اصلا نهی دلالت بر صحت معامله می کند. این حرف را ابو حنیفه و شیبانی به صورت کلی مطرح کردند، لکن بعضی از مواردش، حرف خوبی است و چاره ای نیست که انسان آن را بپذیرد. یکی از مواردی که چاره ای نیست که این حرف پذیرفته شود، همین ما نحن فیه است، چطور؟ برای این که مگر شما نمی گویید: در باب تکالیف، چه تکالیف وجوبیه و چه تحریمیه، قدرت باید وجود داشته باشد، منتها ما حالا یک بحثی کردیم در خطابات عامه و یک مباحثی را بر آن مترتب کردیم که آنها صحیح است و به قوت خودش باقی است.

اما بالاخره وقتی که شارع«لا تشرب الخمر» را جعل می کند در موقعیتی این لا تشرب الخمر می تواند به عنوان یک دستور مطرح باشد که شرب خمر مقدور باشد، اگر شرب خمر غیر مقدور است، حالا نه برای شخص واحد کاری داریم، اصلا مکلف به، منهی عنه اگر به صورت کلی غیر مقدور شد، معنا ندارد نهی به امر غیر مقدور تعلق بگیرد؟ اگر این طور است، در ما نحن فیه که شارع می گوید: عبد مسلمان را به کافر نفروشید، شارع از چه چیزی بدش می آید اینجا؟ آنچه که مبغوض شارع است چیست؟ آیا مثل همان حیثیت اول، گفتن«بعت و اشتریت» مبغوض شارع است، به لحاظ این که در حال نماز، تکلم به کلام غیر ذکر و دعا حرام است، یا این که نه، اینجا چیز دیگر مبغوض شارع است، آنچه که مبغوض شارع است، این است که این عبد مسلمان زیر سلطۀ مشتری کافر قرار بگیرد، چطور سلطه؟ نه سلطۀ خارجی، بلکه سلطۀ ملکی، یک کافری، مالک و مولایش باشد.

وقتی می گوید: شما این کار را نکنید، عبد مسلمان را به کافر نفروشید، اگر این معامله باطل است، اصلا من قدرت ندارم که عبد مسلمان را از تحت سلطۀ کافر بیرون بیاورم، چطوری بیرون بیاورم؟ من از طریق بیع و شرا می خواهم این عبد را بدهم به این مولای کافر و پول از آن بگیرم، این معامله درست است یا درست نیست. اگر شارع بگوید: این معامله باطل است و امکان ندارد، این معامله صحیحا واقع شود، پس من اصلا قدرت ندارم که عبد مسلمان را زیر سلطۀ کافر دربیاورم.

اگر قدرت ندارم، پس چرا شارع نهی می کند و از چه نهی می کند؟ شارع از چه می خواهد مرا جلوگیری کند؟ دست مرا در مقابل چه می خواهد ببندد؟ در مقابل گفتن«بعت و اشتریت» و یا در مقابل تملیک به کافر؟ پس معلوم می شود که تملیک به کافر، مقدور من است، تملیک به کافر، تحت قدرت و اختیار من است و اگر تملیک به کافر بخواهد تحت قدرت و اختیار من باشد، جز با صحت معامله، امکان ندارد.

چطوری می شود که از یک طرف بگوید: اگر به آسمان بروید و به زمین بیایید، فروش عبد