سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 32

عبارت از خود طبایع و ماهیات است و حتی در دلیل اول، استحالۀ غیر از این معنا را اثبات کردیم. اگر پای غیر طبیعت مطرح باشد محال است. مسألۀ تعلّق امر و نهی از نظر روش تقنین عقلا هم همینطور است. مراجعۀ به مولای عرفی و سؤال و جواب هم همین معنا را تأیید می کند که بین این دو تفکیک وجود دارد و این اولین راه رسیدن به آن معناست. راه رسیدن به صلاه ناهی عن الفحشاء و المنکر این است که خداوند امر خودش را متعلق به نفس طبیعت صلاه بکند و انگیزۀ او از تعلق امر به طبیعت صلاه، همین وجود خارجی است اما وجود خارجی به عنوان غایت مطرح است، به عنوان انگیزه مطرح است، نه به عنوان متعلق و بین این دو باید تفکیک بکنیم بگوییم: «المؤثر فی حصول الغرض، الصلاه بوجوده الخارجی لکنّ المتعلق للامر عباره عن نفس الطبیعه» بدون اینکه پای وجود، چه ذهنی و چه خارجی در آن مطرح باشد.

محصّل غرض مولا

پس در حقیقت، راه رسیدن به آن عملی که محصّل غرض مولاست و راه اجتناب از آن وجود خارجی که انسان را از ساحت مولا تبعید می کند و با شرب خمر انسان از ساحت مولا بعد پیدا می کند، روحش عبارت از این است که بفرماید: «لا تشرب الخمر» نهی را متعلق به طبیعت بکند برای اینکه این طبیعت در خارج وجود پیدا نکند. غیر از این، راهی برای این معنا وجود ندارد. تنها راه این است که نهی متعلق به طبیعت بشود، امر متعلق به طبیعت بشود، در ناحیۀ امر، مأموربه در خارج وجود پیدا کند و آن آثار بر آن ترتّب پیدا کند و در ناحیۀ نواهی هم منهی عنه در خارج ترک بشود تا عبد از ساحت مولا بعد پیدا نکند و دور از مقام قرب مولا نشود. غیر از این، راهی ندارد. چه راه دیگری برای رسیدن به این هدف می توانیم تصور بکنیم؟ بگوییم: پای وجود خارجی بیاید، اوّل نماز موجود بشود ثم الامر به آن تعلق بگیرد؟ اول شرب خمر وجود پیدا کند، ثم النهی به آن تعلق بگیرد؟ اینکه مستحیل است. یکی تحصیل حاصل است یکی هم«تغییر الشیء عما وقع علیه مستحیل بالاضافه الی التکوین» لذا عقلا هم همین معنا را ملاحظه کردند خود ما هم در اوامر و نواهی نسبت به فرزندان خودمان همین راه را طی می کنیم. اگر بررسی بکنیم، اگر دقت بکنیم و تحلیل بکنیم می بینیم راه، منحصر به فرد، در این مسائل، عبارت از همین است که امر، متعلق به ماهیت دخول سوق و اشتراء لحم بشود، به گوش عبد برسد، حالت انبعاث پیدا کند، بعد زنبیل را بردارد به طرف بازار برود و گوشت بخرد و به منزل برگردد. آیا راه دیگری غیر از این می توانیم تصور بکنیم؟