سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 320

للمولی» همان گونه که اگر یک انسانی بخواهد در یک عبد بخواهد تصرفی کند بدون اذن مولایش، تصرف در مال غیر به غیر اذن آن غیر است و این تصرف حرام است. همان طور خود عبد اگر در خودش بخواهد تصرف کند به غیر اذن مولایش عبد هم یک مسلمان است، مقید به احکام شرع است. می داند که سرتاپا ملک برای مولاست و می داند که تصرف در مال غیر به غیر اذن مولا حرام است. لذا اگر عبد در خودش بخواهد تصرفی کند به غیر اذن مولا این هم«تصرف فی مال الغیر بغیر اذنه این هم یکون حراما». از جمله تصرفاتی که حرام است نفس همین ایجاد سبب نکاح است که عبد به غیر اذن مولا انجام داده، یعنی نفس همین تلفظ به«قبلت و انکحت». این تلفظ به«قبلت و انکحت» به عنوان ایجاد سبب و به عنوان فعل مباشری این«تصرف فی مال الغیر یحتاج الی اذن المولی». با این که عبد خودش حرف می زند اما چون خودش ملک غیر است و تمام شئون او ملک مولاست و حرف زدنش ملک مولاست و تکلمش در اختیار مولاست. لذا اگر عبدی بخواهد تلفظ به لفظی کند، این«تصرف فی مال الغیر بغیر اذن المولی» محسوب می شود. برای روشن تر شدن این مطلب فرض کنیم اگر عبدی یک مقدار طلبگی کرده است و صیغۀ عقد نکاح را ایجابا و قبولا می تواند بخواند، آیا حق دارد بدون اذن مولا برای دیگری این صیغۀ عقد نکاح را بخواند؟ با این که چیزی مایه نمی گذارد جز چند جمله تکلم و تلفظ مسأله دیگری در باب وکالت در عقد مطرح نیست. مع ذلک چون این ملک غیر است و مال مولاست حق ندارد تلفظ به الفاظی کند و صیغۀ نکاح را برای دیگری انجام دهد. همین«تصرف فی مال الغیر بغیر اذن المولی».

مقدمۀ سوم در بیان ارتباط معصیت مولا با معصیت الله

مقدمۀ سوم این است که مرحوم شیخ می فرماید: قبول داریم و چاره ای هم نیست که قبول داشته باشیم که هرکجا معصیت المولی تحقق پیدا می کند دربارۀ عبد این به دنبالش معصیت الله هم هست. برای این که اطاعت مولا بر عبد واجب است. پس اگر عبدی مولای خودش را معصیت کرد، معنایش این است که به دنبال آن معصیت الله تحقق پیدا کرده است. اما در عین حال ما دو نوع معصیت الله دربارۀ عبد تصور و فرض می کنیم: یک نوع معصیت اللهی است که از طریق معصیت المولی تحقق پیدا می کند. یعنی از کانال معصیت المولی معصیت الله به وجود می آید. در حقیقت واسطه می خورد، علت تحقق معصیت الله معصیت المولی است. اما یک وقت این است که فرض کنید اگر خدای ناکرده عبدی برود زنا کند این معصیت الله تحقق پیدا کرده است. بدون وساطت معصیت المولی اینجا مستقیما یک معصیت الله محقق شده است.