سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 322

مستقیما به شارع مربوط باشد. پیداست که در غیر عبد هر معصیتی در رابطۀ با معامله تحقق پیدا کند، بلاواسطه ارتباط به خداوند تبارک و تعالی پیدا می کند. پس این روایت به نظر مرحوم شیخ کاملا بر وجود ملازمۀ شرعیه بین حرمت و فساد دلالت می کند.

تفسیر مرحوم آخوند ره از روایت زراره

اما مرحوم آخوند روایت را به این صورت معنی نمی کنند. می فرمایند: این که امام می فرماید:

«انه لم یعص الله» این اصلا معصیت اصطلاحی نیست. این معصیت به معنی مخالفت حکم تحریمی نیست. ایشان می فرماید: «انه لم یعص الله» یعنی این عبد زنا نکرده است، این عبد نکاح کرده است.

نکاح هم«الحمد لله الذی احل النکاح» نکاح را خداوند امضا کرده است. «انه لم یعص الله» یعنی«انه لم یأت بعمل لم یکن ممضی عند الشارع بل انما تزوج و تزویجه». مثل«احل الله البیع، احل الله النکاح» هم هست و«تزویجه ممضی عند الشارع». پس«انه لم یعص الله» اصلا ناظر به حکم تحریمی و مخالفت حکم تحریمی اثباتا و نفیا نیست. بلکه معنای«انه لم یعص الله» یعنی«انه لم یأت بعمل لم یمضه الله» این است معنای«انه لم یعص الله». کاری نکرده است که مورد امضای خدا نباشد، زن گرفته و تزویج کرده است و تزویج هم، کاری است که مورد امضا و مورد تنفیذ شارع مقدس اسلام است.

بعد می فرماید که«انما عصی سیده» معنایش این است که نه این که مولا قبلا عبد را از تزویج نهی کرده و او با نهی مولا مخالفت کرده است و عصیان تحقق پیدا کرده است، نه، در جانب اثبات هم همان معنی را دارد. «انما عصی سیده» یعنی کاری را انجام داده است که مولا قبلا به او اذن نداده است.

مولا به او نگفته بوده است که برو زن بگیر و قبلا هم نگفته بوده که نرو زن بگیر. نه نهی قبلی از تزویج بوده و نه اذن قبلی در تزویج. آن وقت ایشان می فرماید که این«انما عصی سیده» مؤید همان معنایی است که ما«لم یعص الله» را آن گونه معنی می کردیم. «انما عصی سیده» یعنی بدون اذن مولا زن گرفته است«لم یعص الله» یعنی کاری را انجام داده که خدا اجازه داده است تزویج را خدا اجازه داده است اما تزویج این عبد از نظر مولایش بدون اذن مولا بوده است.

لذا از نظر مولا«لم یأذن به المولی» است و از نظر خدا«اذن به الله» است«بان الله تبارک و تعالی احل النکاح» نکاح را حلال کرده است و اذن در نکاح داده است«و انکحوا الایامی منکم و الصالحین من عبادکم و امائکم» خداوند اذن داده است در مسألۀ نکاح، آن وقت روایت و تعلیل امام به این برمی گردد که اگر خداوند اذنی در این نکاح نداده بود، یعنی نکاح را امضا نمی کرد و مشروعیتی برای