سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 328

در حقیقت یکی از عناوین محرمات در شریعت«معصیه العبد للمولی» است و به دنبال عنوان «معصیت المولی» حکم حرمت بر آن مترتب است. یعنی این عبد را در رابطۀ با این ازدواج از نظر «معصیت المولی» روز قیامت چوب و فلک برایش آماده کرده اند. برای این که عمل حرامی مرتکب شده است. «معصیت المولی» که یکی از محرمات در شریعت است، تحقق پیدا کرده است. خوب«لم یعص الله» یعنی چه؟ «لم یعص الله» یعنی عملی که انجام داده است با قطع نظر از عنوان«معصیت المولی» در رابطۀ با قوانین و مقررات الهی معصیتی نبوده است. برای این که از نظر مقررات الهی زن گرفته است که در بعضی از روایات خیلی این معنی را روشن می کند. یک زنی را با شرایط که می توانسته است با او ازدواج کند.

مثل زنی که در عدّه نبوده است، زنی بوده که حرمت ازدواج با او مطرح نبوده است. در بعضی از روایات همین مسأله و نکته را ذکر می کند که زنی را گرفته که نکاح با آن زن هیچ گونه از نظر اضافۀ به خداوند تبارک و تعالی حرمت شرعیه نداشته است. زنی بوده است که جهات شرعی ازدواج با او کاملا وجود داشته است«و لم یکن التزویج معها بمحرم اصلا» پس«انه لم یعص الله» می خواهد این گونه بگوید که همین تزویجی که«عمل واحد و فعل واحد صادر من العبد» همان عنوان مسببی نه عنوان تلفظ به لفظ«قبلت» همان عنوان مسببی که از آن تعبیر به تزویج می شود و در باب بیع از آن تعبیر به تملیک می شود، همین عنوان مسببی«ینطبق علیه عنوانان»: دو عنوان بر آن منطبق است. از یک طرف سبب تحقق«معصیت المولی» است و به دنبال آن استحقاق عقوبت در کار است و از یک طرف هم«لا یکون عصیانا لله تبارک و تعالی» که بیشتر اختلاف نظر با مرحوم شیخ روی همین حیثیت است که ایشان«انه لم یعص الله و انما عصی سیده» را برده سراغ سبب و تلفظ به لفظ«قبلت» درحالی که مسأله این نیست. مسأله روی نفس عنوان مسبب پیاده می شود و در حقیقت این روایت تأیید می کند آن مطلبی را که ما هم در مسألۀ اجتماع امر و نهی ذکر کردیم و هم در مسألۀ وفاء به نذر.

تفکیک معصیت المولی از معصیت الله

در باب اجتماع امر و نهی که در دو نقطۀ متقابل قرار گرفته بودند صلاه در دار مغصوبه هم مأموربه است و هم منهی عنه. مأموربه است به عنوان«انها صلاه» و منهی عنه است به عنوان«انها غصب» و هیچ گونه تسری و تعدی و تجاوزی از احد عنوانین نسبت به عنوان دیگر مطرح نیست.

امر متعلق به طبیعت صلاه روی نفس طبیعت متمرکز است و نهی متعلق به طبیعت غصب هم روی نفس طبیعت تمرکز دارد، بدون این که این وحدت و اتحاد در خارج، هیچ موجب تعدی و تسری امر