سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 329

از احد عنوانین به عنوان دیگر و یا نهی از عنوان خودش به عنوان دیگری شود. و همین طور در مسألۀ وفای به نذر، گفتیم: اگر کسی وفای به نذر کرد که نماز شب بخواند، تا دیشب که نذر نکرده بود، بلند می شد و نماز شب را می خواند، امشب هم که بلند شده و اولین شبی است که نذر کرده است نماز شب بخواند آیا این دو نوع نماز شب در کار است؟ نماز شب در شب گذشته با نماز شب که امشب می خواند از نظر صلاه لیل بودن و از نظر استحباب«صلاه اللیل» هیچ فرقی نمی کند.

لذا آنهایی که در باب عبادات قصد وجه را معتبر می دانند، باید بگویند همان گونه که نماز شب گذشته را به قصد استحباب انجام می داد نماز شب امشب هم عوض نشده است، اینها همان نماز شب مستحب است. منتهی فرقی که اینجا به وجود آمده است این است که نماز شب در شب گذشته فقط یک عنوان بر آن منطبق بود و آن عنوان«صلاه اللیل» اما نماز شب امشب دو عنوان دارد: یک عنوان«صلاه اللیل» است و یک عنوان وفای به نذر است. وفای به نذر واجب است و وجوبش هم وجوب توصلی است نه این که قصد قربت در وفای به نذر اعتبار داشته باشد. و«صلاه اللیل عباده مستحبه یعتبر فیها قصد القربه» پس در حقیقت امشب نماز شب نه کمتر است و نه بیشتر و نه قصد وجهش عوض شده، همان عمل است بدون هیچ کم و زیاد. فقط فرقش این است که نماز شب دیشب یک عنوان بر آن منطبق بود اما نماز شب امشب دو عنوان بر آن منطبق بود: هم عنوان«صلاه اللیل» و هم عنوان وفای به نذر. وفای به نذر وجوب دارد«صلاه اللیل» مستحب است. وفای به نذر واجب توصلی است و صلاه لیل مستحب تعبدی است و قصد قربت در آن معتبر است. اما هیچ تغییری نه در عمل و نه در نیت و نه در هیچ جهتی از جهات صلاه لیل امشب با شب گذشته به وجود نمی آید. پس همان طوری که در این قبیل از موارد دو عنوان تحقق دارد این روایت می خواهد بگوید که در ما نحن فیه هم مسأله این طور است. این تزویجی که عبد به غیر اذن مولا انجام داده است در رابطۀ با خداوند و در رابطۀ با این که آیا این ازدواج را خداوند حرام کرده است یا خیر؟ «انه لم یعص الله» یک ازدواج محرمی انجام نداده است، لکن در عین حال نفس«هذا التزویج معصیه المولی» است و«معصیت المولی» موضوع برای استحقاق عقوبت است و علاوه زمام اختیار را بدست مولی می دهد و با اجازۀ مولا مسأله خاتمه پیدا می کند. این دقتی است که در معنی روایت با قطع نظر از شواهد دیگر خودش اقتضا می کند.

روایت امام باقر(علیه السلام) مؤید معنای مذکور

حالا ما شواهدی هم برای این معنی داریم، مثل این روایت به عنوان روایت دیگری ذکر شده