سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 330

است، آنهایی که در بحث فقه ما شرکت دارند، می دانند که ما در این قبیل از موارد معتقدیم که روایت واحد است و لکن دو نوع نقل شده است نه این که دو روایت باشد. همین روایت یک مقدار با یک تغییرات کم و زیادی نقل شده است. فعلا روی این هم تکیه نداریم که دو روایت باشد یا یک روایت، لکن به نظر می آید که همین روایت است منتهی یک نقل دیگری با یک تعبیر روشن تری بیان کرده است. صاحب وسائل این را یک روایت مستقله ای قرار داده است. «عن زراره ایضا عن ابی جعفر(علیه السلام) قال: سئلته عن رجل تزوج عبده امرأه بغیر اذنه» عبدی بدون اذن مولای خود، زن گرفته«فدخل بها» بعد از ازدواج دخول هم محقق شده است. «ثم اطلع علی ذلک مولاه» بعد مولا اطلاع پیدا کرد، تکلیف این نکاح چیست؟ «فقال: ذاک لمولی ان شاء فرق بینهما» بعد این وسطها یک مقدار همان عبارات درس گذشته، هست«الی أن قال». فقلت، زراره می گوید: من در حقیقت اعتراض کردم به امام باقر«فقلت لأبی جعفر(علیه السلام) فانه فی اصل النکاح کان عاصیا» این در اصل تزویجش چون بدون اجازه و بدون اطلاع مولا بوده است، عاصی بوده است. چگونه می گویید این نکاحش صحیح بوده است این نکاحش با اجازۀ مولا کامل می شود؟ فقال ابو جعفر(علیه السلام): «انما أتی شیئا حالا» این یک عمل حلالی را انجام داده است«و لیس بعاص لله» خدا را معصیت نکرده است«انما عصی سیده و لم یعص الله». بعد این روایت، عصیان خدا را معنی می کند، می فرماید: «ان ذلک لیس کأتیان ما حرم الله علیه» این مثل این نبوده است که یک نکاحی را که خدا بر او حرام کرده است، انجام داده باشد. مثل چه؟ «نکاح فی العده» از نکاح در عده که نه تنها فاسد است، یکی از محرمات شرعی عبارت از نکاح در عده است«و اشباهه» حالا چه آن روایت باشد و چه روایت دیگری باشد کاملا تبیین می کند که«لم یعص الله» به لحاظ این است که یک ازدواج غیر حرامی انجام داده باشد، کما این که«انما عصی سیده» هم مخصوصا با همان تعبیری که خود زراره هم دارد، متکی بر عدم اطلاع مولاست؛ ندارد که مولا قبلا این را نهی کرده است. پس چرا زراره می گوید«فأنه فی اصل النکاح کان عاصیا» و امام هم می فرماید: درست است لکن مولای خودش را عصیان کرده است نه این که خداوند را عصیان کرده باشد. معلوم می شود که عمل واحد است. نکاح از نظر شرع یک نکاح غیرمحرمی بوده است، عنوان نکاح در عده و امثال ذلک نبوده است، اما چون بدون اجازه و اطلاع مولا بوده است«انما عصی سیده» هر دو در اصل همان معنای مسببی که عبارت از تزویج و تشکیل خانواده است، مجتمع است.

روایت منصور بن حازم مؤید دیگری بر معنای مذکور

یک روایت دیگر هم هست، چون راوی آن، شخص دیگری است. صحیحۀ منصور بن حازم عن