سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 338

سه فایده بر آن مترتب می شود، فایدۀ آن را بعد می گوییم.

بررسی قول ابو حنیفه در باب عبادات

اما در باب عبادات، چون کلام ابو حنیفه شامل عبادات هم می شد؛ یعنی ایشان نهی در عبادات را هم کاشف از صحت عبادت می داند. این چگونه است؟ بحث آن مبتنی بر بحث صحیح و اعم است.

در باب صحیح و اعم، اگر ما صحیحی شویم و بگوییم: «وضع لفظ الصلاه لخصوص الصلاه الصحیحه» اگر این حرف را بزنیم، اگر این صلاه متعلق نهی واقع شد، به لحاظ این که لفظ، وضع برای صحت شده و منهی عنه، صلاه صحیح است، چاره ای نداریم جز این که بگوییم: نهی دلالت بر صحت می کند. برای این که منهی عنه عبارت از صلاه صحیح است و لفظ صلاه«وضعت للصلاه الصحیحه» اما اگر ما قائل به أعم شدیم(حالا این صحیح هم یک نکتۀ دیگری دارد که بعد ذکر می کنیم) و گفتیم: لفظ صلاه، برای اعم از صحیح و فاسد وضع شده، وقتی که صلاه منهی عنه شد و منهی عنه مقدور شما باید باشد، چه چیزی باید مقدور باشد؟ صلاه، صلاه چیست؟ «وضع للاعم من الصحیح و الفاسد».

لذا روی این مبنا، اعتبار قدرت در متعلق نهی، هیچ کاشف از صحت آن عبادت نیست، برای این که لفظ برای اعم از صحیح و فاسد وضع شده، اما روی صحیح، باز یک نکته ای در همان بحث صحیح و اعم مطرح است، آن نکته این است که اینهایی که می گویند: الفاظ عبادات برای خصوص صحیح وضع شده، آیا صحیح مطلق را ذکر می کنند که حتی شامل قصد قربت هم بشود که قصد قربت هم به معنی«داعی الامر» چون در معنی قصد قربت، احتمالاتی بود. اگر عقیدۀ کسی این باشد که کلمۀ صلاه برای صحیح مطلق مشتمل بر قصد قربت به معنی داعی الامر ملازم با وجود امر وضع شده، این چه معنا دارد که این نماز، اصلا منهی عنه شود؟ نمازی که متعلق امر است، همین نماز متعلق امر، بخواهد متعلق نهی واقع شود؟ برای این که شما می گویید: منهی عنه، نماز صحیح مشتمل بر قصد قربت به معنی داعی الامر ملازم با وجود امر است، اگر امر وجود دارد و صلاه مأموربه است، صلاه مأموربه«لا یعقل ان یکون منهی عنه»؟ لذا این قسمش اصلا قابل تصور نیست.

اما احتمال دیگر این است که قائلین به صحت، در بحث صحیح و اعمی می گویند: نماز، برای نماز جامع اجزا و شرایط است اما غیر از مسألۀ قصد قربت و غیر از آن مسائلی که در رابطۀ با امر است و ناشی از امر است و متأخر از امر است؛ یعنی نماز، همین پیکره«باجمعه» دیگر قصد قربت در مسما دخالت ندارد، نه در امتثال، در مسما، دخالت ندارد. اگر کسی این حرف را زد، آن وقت تعلق