سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 374

درس پانصد و هشتادم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

مفهوم شرط و طریقۀ متأخرین برای اثبات آن(علیّت منحصره)

آیا قضایای شرطیّه دارای مفهوم هستند یا نه؟ قدما آنهایی که قائل به مفهوم هستند، نه تنها برای خصوص قضایای شرطیّه بلکه برای عموم قضایایی که محل اختلاف واقع شده که آیا مفهوم دارند یا نه؟ از یک راهی اثبات مفهوم کرده اند که ملاحظه فرمودید، اشکال و مناقشه ای که در آن راه بود را هم ملاحظه فرمودید. امّا راهی که متأخرین، آنهایی که قائل به مفهوم هستند پیش گرفته اند، این یک راه کلّی نیست بلکه در هرقضیّه ای که در آن مدعی مفهوم شده اند از طریق خاصّی قائل به ثبوت مفهوم شده اند که چون فعلا بحث ما در قضایای شرطیّه است، باید راهی را که قائلین به مفهوم از متأخرین در قضایای شرطیّه قائل شده اند، را ملاحظه کنیم. یک عنوانی در آن راه هست که برای رسیدن به آن عنوان، راههای مختلفی ذکر شده و ادعا شده.

اصل راه که اثبات مفهوم می کند این است که قائل به مفهوم، مدعی این است که در قضیۀ شرطیّه که مشتمل بر شرط و جزاء هست، ارتباطی که بین شرط و جزاء وجود دارد، به نحو علیّت منحصره