سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 381

درس پانصد و هشتاد و یکم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اثبات علیّت منحصره بین شرط و جزاء از راه انصراف

متأخرین در قضیۀ شرطیه از طریق علیّت منحصره وارد شده اند و گفته اند که در قضیۀ شرطیه، شرط، علت منحصرۀ برای جزاء است. اما اینکه این علیّت منحصره از کجا و از چه طریقی استفاده می شود؟ راههای مختلفی برای آن ذکر کرده اند. یک راه، راهی بود که دیروز عرض کردیم که از راه مسألۀ وضع و تبادر پیش آمده اند، آن هم در رابطۀ با خود ادات شرط، مثل کلمۀ«ان» و«اذا» گفته اند: از راه تبادر استفاده می کنیم که موضوع له اینها عبارت از العلیه المنحصره است، که ما این راه را نپذیرفتیم و جواب دادیم.

راه دوم؛ می گوید: ما قبول داریم که کلمۀ«ان» و«اذا» برای علیّت منحصره وضع نشده است، بلکه برای مطلق ارتباط بین شرط و جزاء و سنخیت بین شرط و جزاء وضع شده است، از نظر وضع، مدعی علیّت منحصره نیستیم، لکن از راه انصراف، علیّت منحصره را ادعا می کنیم، می گوییم وقتی که قضیۀ شرطیه«اطلقت و استعملت و لم یکن فیها قرینه علی» اینکه چه ارتباطی بین شرط و جزا