سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 387

به ضمیمۀ یک خصوصیت دیگر است، غیریت واجب هم به ضمیمۀ یک خصوصیت دوم. نمی شود نفسیت عین همان مقسم باشد که شما از آن تعبیر به الواجب می کنید و الا تقسیمتان باطل است.

وقتی که نفسیت عبارت از واجب به ضمیمۀ یک خصوصیت زائده شد، اگر مولا گفت: «الوضوء واجب» شما آن خصوصیت نفسیه را از کجا استفاده می کنید، اینکه بیشتر از«الوضوء واجب» را در اختیار شما نگذاشته است؟ نفسیت و غیریت هردو قید زائد لازم دارد و نمی شود که اطلاق که فاقد بیان خصوصیت زائده است را بر یک خصوصیت زائده بار بکنید.

لذا همانجا هم ما عرض کردیم که بیان مرحوم آخوند در دوران بین نفسیت و غیریت، تعینیت و تخییریت، عینیت و کفائیت، (که همۀ اینها را مرحوم آخوند به یک چوب می راند) در هیچ کدامش درست نیست. لذا اینجا هم از این قائل همین جواب را می دهیم، می گوییم: اگر شما قبول کردید که «ان» و«اذا» برای مطلق ارتباط وضع شده است و انصرافی هم در کار نیست، چطور می توانید این مطلق ارتباط را روی یک قسمش که عبارت از خصوص علیّت منحصره است، پیاده کنید درحالی که علیّت منحصره نمی تواند عبارت از مطلق ارتباط باشد بلکه ارتباط به ضمیمۀ خصوصیت زائده است و فرض این است که در کلام متکلم هیچ اشاره ای به آن خصوصیت زائده نشده است.

پس در حقیقت ما قیاس این مستدل را می پذیریم اما در مقیس علیه آن، اصلا حکم را قبول نداریم و اینجا هم عین همان مقیس علیه، مطلب، پذیرفته نیست اما مرحوم آخوند چون مطلب را در مقیس علیه، پذیرفته است اینجا به دست وپا افتاده اند که بین ما نحن فیه و آنجا فرقی بیان بکنند در حالی که نیاز به این وجود ندارد و در نتیجه راه سومی هم که برای علیّت منحصره ذکر شده است باطل است.

پرسش:

1 - چرا نمی توان برای اثبات علیّت منحصره بین شرط و جزاء از راه انصراف وارد شد؟

2 - آیا بین علت منحصره و معلولش ارتباط بیشتری وجود دارد؟

3 - اثبات علیّت منحصره از راه مقدمات حکمت را با جوابش بیان کنید.

4 - چرا تشبیه بین مقام و وجوب نفسی و غیری تمام نیست؟ توضیح دهید.