سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 388

درس پانصد و هشتاد و دوم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اثبات علیّت منحصره از راه جریان مقدمات حکمت در شرط

مبنای متأخرین در مسألۀ مفهوم این بود که در قضیۀ شرطیه، شرط، علیّت منحصره برای ثبوت جزا دارد. اگر مجیء زید علت منحصرۀ برای وجوب اکرام باشد، لازمه اش این است که عند انتفاء المجیء، وجوب اکرام هم منتفی بشود. لکن اختلاف در این جهت بود که این علیّت منحصره از چه راهی استفاده می شود. راه اول این بود که از راه تبادر نسبت به ادات شرط استفاده کنیم یعنی بگوییم:

موضوع له کلمۀ«ان» و«اذا» از طریق وضع، عبارت از علیّت منحصره است یعنی کلمۀ«ان» و«اذا» جانشین عنوان«العله المنحصره» قرار می گیرد و دلیلش هم تبادر است که جواب دادیم.

راه دوم این بود که از طریق انصراف به علت منحصره به این کیفیت که موضوع له«ان» و«اذا»، مطلق ارتباط و علاقۀ بین شرط و جزا باشد لکن عند الاطلاق، به آن فرد کامل انصراف دارد که عبارت از علت منحصره است که این هم جواب داده شد. راه سوم این بود که از راه اطلاق و مقدمات حکمت ثابت بشود، منتها مجرای اطلاق و مقدمات حکمت، همان ادات شرط بود یعنی بگوییم: