سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 393

را برای مجیء زید ثابت بکنید اما معلولش چیست؟ علیّت منحصره معلولش شخص همین حکمی است که مولا جعل کرده است. با انتفای علت منحصره، شخص این حکم منتفی می شود اما انتفاء شخص، در باب مفهوم مطرح نیست، آنکه در باب مفهوم مطرح است عبارت از انتفای کلی وجوب اکرام است. پس در حقیقت، این دلیل نمی تواند با مدعا تطبیق بکند برای اینکه مدعای شما این است عند انتفاء المجیء، هرعنوانی تحقق پیدا کند، سلام زید باشد، ضیافت زید باشد، احسان زید باشد، اصلا وجوب اکرامی تحقق ندارد، اما دلیلی که شما برای این مدعا اقامه می کنید، عبارت از این است که مقتضای اطلاق«ان جائک زید» در رابطۀ با مجیء، این است که«المجیء عله منحصره» اما«عله منحصره للجزاء» معلولش عبارت از جزا است و جزا هم عبارت از شخص حکمی است که مولا در جملۀ«ان جائک زید فأکرمه» جعل کرده است.

لذا ما در رابطۀ با شرط علیّت منحصره را از راه اطلاق می پذیریم و مثل مرحوم آخوند منع صغرا نمی کنیم. می گوییم: این اطلاق و مقدمات حکمت اولا تحقق دارد ثانیا تحققش هم به نحو ندرت نیست، فرض کنید همیشه یا اکثرا این معنا تحقق دارد، اما در عین حال این نمی تواند مفهومی که محل بحث است و مورد اثبات و ادعای شماست را ثابت کند.

پرسش:

1 - راه چهارم برای اثبات علیّت منحصره را بیان کنید.

2 - جواب مرحوم آخوند ره از راه چهارم چیست؟

3 - فرق بین راه چهارم و سوم را بنویسید.

4 - جواب استاد از راه چهارم برای اثبات علیّت منحصره را بیان کنید.