سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 396

این بیان در حقیقت تشبیه کردن ما نحن فیه است به مسألۀ واجب تخییری و تعیینی و اینکه همانطوری که مقتضای اطلاق در آن مسأله، وجوب تعیینی است و خود شما مرحوم آخوند هم پذیرفتند، عین همان بیان، طابق النعل بالنعل اینجا پیاده می شود بدون اینکه فرقی بین المقامین وجود داشته باشد.

عدم تمامیت تشبیه مقام به واجب تعیینی و تخییری

این راه از نظر ما جوابش روشن است، برای اینکه ما مقیس علیه را نپذیرفتیم، ما در همانجا مناقشه کردیم و بلکه ادعای عدم معقولیت کردیم گفتیم: واجب تعیینی«قسم من مطلق الوجوب» و مقسم عبارت از مطلق وجوب است، یک قسمش واجب تعیینی است، یک قسم واجب تخییری و همانطوری که واجب تخییری عبارت است«عن المقسم مع خصوصیه زائده» واجب تعیینی هم «عباره عن المقسم مع خصوصیه زائده.» نمی شود که احد القسمین یا احد الاقسام، عین همان مقسم باشد. اشتباه نشود! مسألۀ اتحاد، غیر از مسألۀ عینیت است. همیشه مقسم، متحد با اقسامش است، اما بحث در اتحاد نیست، اگر بحث در اتحاد بود، مقسم با واجب تخییری هم متحد است. اینطور نیست که اتحاد مقسم با واجب تعیینی بیش از اتحاد مقسم با واجب تخییری باشد. بحث در عینیت است، مقسم با اقسام خودش نمی تواند عینیت داشته باشد؛ برای اینکه قسم«عباره عن المقسم مع امر زائد، مع خصوصیه زائده، الحیوان اما ناطق و اما غیر ناطق»، ناطقیت در رابطۀ با جنس حیوان، یک امر زائدی است لذا می توانیم چنین تقسیم داشته باشیم اما ناطقیت عین حیوانیت نیست، زائد بر حیوانیت به عنوان فصل مطرح است. هرجایی که پای تقسیم و مقسم و اقسام مطرح باشد، مسأله اینچنین است.

در نتیجه؛ اگر یک هیأت افعلی بود و اطلاق داشت، اطلاق اقتضاء می کند که حمل بر مطلق بشود.

آن خصوصیت زائده ای که در وجوب تعیینی مطرح است را شما از کجا استفاده می کنید؟ کلام دلالت بر آن خصوصیت زائده دارد؟ قرینۀ دیگری بر آن خصوصیت زائده قائم شده؟ از نظر مدخلیت خصوصیت زائده هیچ فرقی بین واجب تعیینی و واجب تخییری نیست لذا ما در مقیس علیه مسأله را نپذیرفتیم و اینجا هم مثل آنجا نمی پذیریم.

جواب مرحوم آخوند از تشبیه به واجب تعیینی و تخییری

اما مرحوم آخوند(ره) که در مقیس علیه، مسأله را پذیرفتند اینجا به زحمت افتاده اند چون از یک