سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 413

درس پانصد و هشتاد و ششم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

معنای انتفای جزاء در باب مفهوم شرط

یک مطلبی که در خلال بحث مفهوم در قضیۀ شرطیه دو، سه نوبت به آن اشاره شد و وعده کردیم که تحقیق این بحث را مرحوم آخوند در بعضی از تنبیهات ذکر می فرمایند این است که وقتی که در قضیۀ شرطیه می گوییم که مفهوم اثباتا یا نفیا عبارت است از«انتفاء عند الانتفاء» یعنی«انتفاء الجزاء عند انتفاء الشرط» وقتی که مجیء زید در قضیۀ«ان جائک زید فأکرمه» منتفی شد، به دنبالش جزا هم منتفی است. جزا عبارت از وجوب اکرام است، عبارت از«اکرمه» هست که هیئت«افعل» دلالت بر وجوب می کند، آیا مقصود از این انتفای جزا، انتفای شخص این حکمی است که در قضیۀ«ان جائک زید فأکرمه» جعل شده است؟ به این معنا که اگر مجیء زید منتفی شد، دیگر این قانون شخصی و این امر در قضیۀ«ان جائک زید فأکرمه» تحقق ندارد اما منافاتی ندارد که یک وجوب اکرام به یک جعل دیگری و به یک قانون دیگری با عدم مجیء زید تحقق داشته باشد. از این به انتفای شخص حکمی که در قضیۀ شرطیه جعل شده است، تعبیر می کنیم. آیا این نزاع در باب مفهوم در رابطۀ با انتفای