سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 417

پای عقل را به میان آوردن درست نیست، اما شرعا این محال است که یک خانه بأجمعه مال زید باشد و در همان حالی که این خانه بأجمعه برای زید است، بأجمعه هم برای عمرو باشد بدون اینکه مسألۀ شرکتی در کار باشد، این یک امر غیر معقولی است.

در باب نذر و عهد و یمین هم به همین صورت که اگر کسی نذر بکند که اگر مریض من شفا پیدا کرد، این خانۀ من ملک زید باشد، دیگر معنا ندارد به دنبال این، یک نذر صحیح دیگری در کار بیاید و همین خانه را ملک برای عمرو بکند، یا نذر سومی و این خانه را ملک برای بکر بکند.

لذا مسأله وقف و وصیت و نذر و عهد و یمین به لحاظ اینکه در آنها نوعیت مطرح نیست و حسابشان حساب شخص است، نوع در آنجا به حسب شرع امکان ندارد تحقق پیدا کند لذا آنها از دائرۀ مفاهیم و از محل نزاع در باب مفاهیم بیرون هستند و نزاع در باب مفاهیم منحصر به آنجایی است که مسألۀ سنخ وجودا و عدما قابلیت آن را داشته باشد مثل وجوب اکرام که می شود صد وجوب اکرام در کار باشد و حتی نسبت به شخص واحد در حالات مختلفه صد وجوب اکرام داشته باشیم، تا چه برسد به افراد مختلفه، اکرام زید، اکرام عمرو، اکرام خالد. پس تا اینجا این مقدار روشن شد که مفهوم عبارت از انتفاء سنخ است عند انتفاء شرط لکن یک«ان قلت» کمرشکنی در اینجا وجود دارد که در جواب از این«ان قلت» جوابهایی داده شده است که باید ان شاء الله ملاحظه بکنیم.

پرسش:

1 - معنای انتفای جزاء در باب مفهوم شرط را بیان کنید.

2 - شاهد مرحوم آخوند ره بر انتفاء سنخ حکم در باب مفهوم چیست؟

3 - حکم بدیهی عقل در باب مفهوم چیست؟

4 - چرا مسائلی مانند وقف و وصیت از باب مفاهیم خارج است؟