سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 422

وجوب عام است، وجوب کلی است، مثل همان چیزی است که کلمۀ«من» دلالت می کند. موضوع له و مستعمل فیه کلمۀ«من» عام است، همانطوری که موضوع له و مستعمل فیه کلمۀ ابتدا عام است.

مراد از اسم و معانی اسمیه در مقام

البته این نکته را توجه دارید که در باب معانی حرفیه که در مقابل معانی اسمیه بحث می کنیم، آن اسم، اعم از اسم و فعل است. کسی نگوید: شما معانی اسمیه و معانی حرفیه را بیان کردید، پس افعال چه شدند؟ آن اسمی که آنجا بحث می شود، آن اسم است که«فی مقابل الحرف» است که شامل افعال هم می شود، منتها هیئت افعال ملحق به حروف است، لذا روی مبنای مرحوم آخوند ایشان می گویند: اگر مولا گفت: «ان جائک زید یجب» یک وجوب مطلق در این«یجب» مطرح است، برای اینکه ماده اش وجوب است و وجوب هم معنای اسمی است و وجوب هم برای وجوب شخصی و وجوب جزئی وضع نشده. «الوجوب کالانسان فکما أن الانسان له معنی کلی، الوجوب» هم«له معنی کلی» و کلمۀ«یجب» در اینجا آورده شده و همینطور«اکرم» هم همین است، برای اینکه موضوع له و مستعمل فیه هیئت افعل، مطلق الوجوب است و با«یجب» از نظر عمومیت موضوع له و مستعمل فیه، فرق ندارد.

در نتیجه؛ خلاصۀ جواب مرحوم آخوند از این مستشکل، عبارت از این است که شمای مستشکل اشتباه کردید، خیال کردید که ما در قضیۀ«ان جائک زید فاکرمه» می گوییم: مولا یک وجوب جزئی را جعل کرده، درحالی که اینطور نیست مولا یک وجوب کلی را جعل کرده و خود هیئت«اکرم» هم دلالت بر وجوب کلی می کند، کما اینکه اگر به جای«اکرم»، «یجب اکرامه» هم می گفت، همین وجوب کلی که مقتضای مادۀ«یجب» است، در کار بود، لذا«الحکم المجعول فی القضیه الشخصیه کلی الوجوب لا الوجوب الجزئی» و اگر کلی، وجوب شد و شما برای مجیء زید، علیت منحصره قائل شدید، لازمۀ علیت منحصرۀ مجیء برای کلی وجوب، همان«انتفاء السنخ عند انتفاء الشرط» است.

عدم تمامیت جواب مرحوم آخوند ره طبق مبنای مشهور

روی مبنای مرحوم آخوند، این درست است، اما روی مبنای مشهور که ما هم در باب حروف، همین معنای مشهور را انتخاب کردیم و تحقیقات وسیعی در این زمینه مطرح شد، مشهور می گویند: این سخن درست نیست. در باب حرف و ما یلحق بالحروف که از جملۀ چیزهایی که