سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 43

بکشانیم و به وجود خارجی طبایع متعلق بکنیم، نمی پذیریم. این یک اشکال مهم به ایشان بود.

اشکال مهمتر این است که همان طوری که ایشان صلاه و غصب را از دو مقولۀ متباین می بیند، صلاه را از یک مقوله و غصب را از یک مقولۀ دیگر و روی تعدد مقوله، معتقدند که بین صلاه و غصب اتحاد امکان ندارد و ترکیب این دو، ترکیب اتحادی نخواهد بود برای اینکه اگر دو مقوله بخواهند در خارج در یک وجود متحد بشوند، از آن وصف محقق بین مقولات - که عبارت از تباین کلی و عدم امکان اجتماع و عدم امکان اتحاد است - خارج می شود. لذا چاره ای نیست که ترکیب بین صلاه و غصب را یک ترکیب انضمامی ببینیم و بگوییم: کأنّ اینجا دو وجود تعلق دارد، یک وجود برای مقولۀ صلاه و یک وجود برای مقولۀ غصب، منتها خصوصیت در این جهت است که اینها همسایۀ هم واقع شده اند و منضم به هم قرار گرفته اند و یک اتصال و چسبندگی بین اینها وجود دارد.

اما اتحاد که معنایش یکی شدن است، امکان ندارد بین دو مصداق دو مقوله تحقق پیدا کند. لذا ایشان می فرمود: محل نزاع در آن جایی است که این مجمع و مادۀ اجتماع که دو مقوله در آن جمع شده اند، کیفیت اجتماع دو مقوله به نحو انضمام باشد نه به نحو اتحاد.

عدم مقوله داشتن مجموعه صلاه

اشکال این حرف اولا(اگر صلاه و غصب دو مقوله باشند، گفتیم: ولو اینکه مثال معروف روی عنوان صلاه و غصب است لکن همانطوری که مرحوم آقای بروجردی ذکر فرمودند، باید عنوان تصرف در دار غیر را با صلاه مطرح کنیم و تصرف و صلاه هردو از مقولۀ«این» هستند) این است که مجموعۀ صلاه، مقوله ندارد برای اینکه صلاه یک امر اعتباری است و امور اعتباریه به طور کلی از دائرۀ مقولات بیرون هستند. صلاه یک مجموعۀ مرکب اعتباری است و امکان تصرف در مال غیر هم که محکوم حرمت واقع شده است، یک جامع انتزاعی است. نه تصرف معقول است و داخل در دائرۀ مقوله است و نه صلاه داخل در دائرۀ مقوله است. اصلا باید عنوان صلاه و عنوان غصب را از دائرۀ مقولات به طور کلی خارج کنیم.

مضافا اگر ما به جای صلاه بعضی از افعال صلاه را در نظر بگیریم که واقعیت تکوینیه است مثل عنوان رکوع که آن انحنای خاص، یک واقعیت تکوینیه است و سجود که آن حالت خاص، یک واقعیت تکوینیه است، در باب تصرف هم به آن جامع انتزاعی اش کاری نداشته باشیم، به آن منشأ انتزاعش که عبارت از آن واقعیت تصرفی است که در دار غیر واقع می شود، اگر اینها را هم ملاحظه کنیم واقعش این است که رکوع از مقولۀ«این» است و مصداق تصرف هم از مقولۀ«این» است.