کتابخانه بالقرآن

سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 437

صفحه 437

داریم، همین حکم را دارد، منتها دوتا به عنوان مثال مطرح است و نباید محدوده قدر جامع از حدود همین دو شرط یا سه شرطی که در قضیّۀ شرطیّه مطرح شده تجاوز بکند). پس بگوییم: ما قائل به ثبوت مفهوم هستیم و در اینجایی که شرط متعدد و جزا واحد است، ما استکشاف می کنیم که شرط، متعدد نیست بلکه واحد است، منتها آن واحد، قدر جامع بین شرطین و قدر مشترک بین الشرطین است که دیگر آن قدر جامع غیر از شرطین را شامل نمی شود. این احتمالاتی است که مرحوم آخوند ذکر کرده اند، البته بعد هم خودشان نظر می دهند که عرف کدام را می گوید، عقل کدام را می گوید که اینها را بعد ان شاء الله ذکر می کنیم. لکن قبل از آن که وارد این بشویم که کدامیک از این احتمالات تمام است و کدام ناتمام است باید یک مسأله را بررسی بکنیم البته ما روی مبنای قول به مفهوم این مسأله را عنوان می کنیم و الا روی مبنای قائل به عدم مفهوم که خود ما هم قائل به عدم مفهوم شدیم، به این معنا که ثابت نشد که قضیّۀ شرطیّه دارای مفهوم است، جای این بحثها نیست.

روی قول به ثبوت مفهوم، اوّلین بحثی که باید مطرح بشود این است که در مثل«اذا خفی الاذان فقصّر و اذا خفی الجدران فقصّر» که مسألۀ علیّت منحصره است، بنابر قول به مفهوم، ثابت است، اوّل این را ملاحظه بکنیم که اینجا طرفین تعارض کدامند؟ آیا تعارض مستقیما در رابطۀ با مفهوم است؟ بین المفهومین تعارض وجود دارد یا اینکه تعارض اوّلا و بالذات در رابطۀ با خود منطوقین است و بالعرض سرایت به مفهوم می کند؟ باید این مسأله ابتداء روشن بشود که اگر از ما سؤال کردند که«اذا خفی الاذان فقصّر و اذا خفی الجدران فقصّر» بنابر قول به ثبوت مفهوم برای قضیّۀ شرطیّه، تعارض بین المنطوقین است یا تعارض بین المفهومین است؟ یعنی آن که در تعارض، اصالت دارد، آن که اوّلا و بالذات طرف تعارض قرار می گیرد، آیا مرحلۀ منطوق است یا مرحلۀ مفهوم؟ اگر این مرحله روشن شد، باز چند مرحلۀ دیگر وجود دارد، تا ببینیم نتیجه مساعد با کدامیک از احتمالات می شود.

پرسش:

1 - اشکالی که در مسأله تعدد شرط و اتحاد جزاء لازم می آید را توضیح دهید.

2 - آیا طبق قول به انکار مفهوم در مسأله فوق، اشکال لازم می آید یا طبق قول به ثبوت مفهوم؟ چرا؟

3 - چهار جواب مرحوم آخوند«ره» از اشکال تعدد شرط و اتحاد جزا را بنویسید.

4 - اشکال جوابهای فوق را توضیح دهید.