سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 438

درس پانصد و نودم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

احتمالات مختلف در صورت اتحاد جزا و تعدد شرط

مرحوم آخوند(ره) در مثل این مواردی که شرط متعدّد است، لکن جزا واحد است مثل«اذا خفی الاذان فقصّر و اذا خفی الجدران فقصّر» بنابر قول به مفهوم در قضیّۀ شرطیّه، چهار احتمال ذکر کرده اند که نتایج اینها نوعا باهم فرق می کرد، لکن ما عرض کردیم که قبل از بررسی این احتمالات، باید مرحلۀ قبلی را بررسی بکنیم و آن این است که در این قبیل از موارد، آیا آن چیزی که اتّصاف به تعارض پیدا می کند و طرفین معارضه واقع می شوند، اوّلا و بالذات منطوق است و تعارض بین منطوقین است منتها چون قائل به مفهوم هستیم، از منطوق به مفهوم سرایت می کند لکن تعارض در ناحیۀ مفهوم بالعرض و بالتبع است؟ آیا مسأله اینطور است یا اینکه بنابر قول به ثبوت مفهوم، از اوّل، تعارض بین مفهومین است و یا تعارض بین مفهوم هرکدام و منطوق دیگری است؟ این یک مسأله ای است که هم دقیق است و علمی و هم ثمرۀ عملیّه بر آن مترتب است و ما می توانیم از این احتمالاتی که ذکر شد، تعیین بکنیم که کدام احتمال تعیّن دارد.