سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 452

جدران هم علّت تامۀ برای وجوب قصر باشد، لذا اگر دوتایی را در مقابل هم ملاحظه بکنیم باهم هیچ گونه منافاتی ندارند. اما همین اصاله الاطلاقی که در مرحلۀ پنجم جریان پیدا می کند و علیّت تامه را ثابت می کند، با آن اصاله الاطلاق دیگری که در مرحلۀ ششم جریان پیدا می کند، قابل اجتماع نیستند. نمی شود که علّت منحصرۀ وجوب قصر، خفاء جدران باشد و در عین حال، خفاء اذان هم علیت تامه داشته باشد و لو غیر منحصره. علیّت تامۀ خفاء اذان، با علیّت تامۀ منحصره خفاء جدران نمی سازد که یک شیء علت تامۀ منحصره داشته باشد لکن در عین حال، یک علت تامۀ دیگر هم وجود داشته باشد. لذا اصاله الاطلاق در«إذا خفی الاذان» که در مرحلۀ پنجم جریان پیدا می کند و تمامیّت علّت را ثابت می کند، معارضه می کند با آن اصاله الاطلاق دیگری که در مرحلۀ ششم جریان پیدا می کند و دلالت بر انحصار علیت دارد. نمی شود که یک شیء، هم دارای علت منحصره باشد و هم درعین حال، یک علت تامۀ دیگری داشته باشد و هکذا در آن طرف: اصاله الاطلاقی که در مرحلۀ پنجم«اذا خفی الجدران فقصّر» جریان پیدا می کند، نتیجه می دهد که خفاء جدران، علّت تامۀ وجوب قصر است که این با اصاله الاطلاقی که در مرحلۀ ششم در«اذا خفی الاذان» جریان پیدا می کند معارضه دارد برای اینکه این اصاله الاطلاق می گوید: «خفاء الاذان عله تامّه منحصره» و این سازش ندارد که در مقابل او، یک اصاله الاطلاقی باشد و فقط علیّت تامه ثابت بکند. علیّت تامۀ خفاء جدران با علیّت تامۀ منحصرۀ خفاء اذان، قابل سازش نیست.

پس با توجه به این نکته، اینجا علم اجمالی داریم به اینکه بعضی از این اصاله الاطلاق ها کذب است، برای اینکه قابل جمع نیستند و چون هیچ گونه مرجحی در کار نیست، لازمۀ تعارض و عدم وجود مرجح، تساقط است. منتها نتیجه این احتمال، برخلاف آن راههای قبلی، این می شود که هیچ کدام از خفاء اذان و خفاء جدران، حتی علیت تامۀ آنها را هم ما نمی توانیم به دست بیاوریم. در نتیجه باید بگوییم: وجوب قصر در آن جایی تحقق پیدا می کند که هم خفاء الاذان تحقق داشته باشد و هم خفاء الجدران.

تا اینجا در دو مرحله در این تنبیه بحث کردیم: یک مرحله این بود که ببینیم این تعارضی که اینجا مطرح است، طرفین آن چیست؟ آیا منطوقین متعارضین هستند و بالتبع تعارض، سرایت به مفهوم می کند یا اینکه اولا و بالذات، تعارض در رابطۀ با مفهومین است؟ عرض کردیم که تعارض در رابطۀ با خود منطوقین است. در مرحلۀ دوم، نتیجۀ تعارض را از نظر دلالت بر مفهوم بررسی کردیم. نتیجه این شد که چه تعارض را بین دو اصاله الحقیقه قرار بدهیم و چه بین دو انصراف قرار بدهیم و چه بین دو اصاله الاطلاق و چه بین چهار اصاله الاطلاق، صحبت از مفهوم مطرح نیست. این چهارتا در