سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 472

سببیت خارج بکنید؟ پس اگر بخواهید یکی معیّن از این بول یا نوم را متصف به سببیت بکنید، این «ترجیح من غیر مرجح» است و در رابطۀ با دو قضیۀ شرطیه، نسبت متساوی است هم«اذا بلت فتوضأ» وجود دارد و هم«اذا نمت فتوضأ» وجود دارد.

و اگر بخواهید مستند به واحد غیر معین بکنید، «هذا خلف» و معنای خلف این است که مخالف با ظاهر دو قضیۀ شرطیه است برای اینکه این دو قضیۀ شرطیه هرکدامشان برای شرط خودشان سببیت مستقله قائل هستند. او می گوید: «البول سبب مستقل لوجوب الوضوء» و این هم می گوید:

«النوم سبب مستقل لوجوب الوضوء» دیگر یک مطلب سومی به نام واحد غیر معیّن با ملاحظۀ دو قضیۀ شرطیه نمی بینیم که برایش جعل سببیت شده باشد و واحد غیر معیّن را مؤثر در وجوب وضوء و ترتب جزا کرده باشند. پس احتمال دوم که بگوییم: در صورت اجتماع سببین چه متعاقبین و چه متقارنین، مسبب، به واحد معین مرتبط است، «ترجیح من غیر مرحج» است و اگر بگوییم: به واحد غیر معیّن مستند است، این مخالف با ظاهر دو قضیۀ شرطیه است که دائرۀ سببیت را روی بول و نوم محدود کرده است نه روی یکی غیر معیّن از بول و نوم. پس این احتمال دوم هم باطل است.

نقش مجموع شرطین در جزاء

نوبت به احتمال سوم می رسد که یک حرفی را بزنیم که در یکی از مقدمات بحثمان تبعا لمرحوم آخوند(ره) گفتیم: آن فرض اصلا از محل نزاع بیرون است و آن این است که گفتیم: اگر قضیۀ«اذا بلت فتوضأ» به تنهایی بود، معنایش این بود که«البول سبب مستقل لوجوب الوضوء» و اگر قضیۀ«اذا نمت فتوضأ» به تنهایی بود، ما می گفتیم: «النوم سبب مستقل لوجوب الوضوء» لکن حالا که هردو هست، می گوییم: این مجموع، سببیت برای ترتب جزا دارد و یکی از احتمالاتی که در«اذا خفی الاذان فقصّر و اذا خفی الجدران فقصّر» جریان پیدا می کرد، همین بود که بگوییم: این مجموع، مؤثر در وجود قصر است، نه جامع و قدر مشترک. مجموع، یعنی هم باید خفاء اذان تحقق پیدا کند و هم باید خفاء جدران تحقق پیدا کند.

اگر کسی در ما نحن فیه این حرف را زد که اگر یکی از این دو قضیۀ شرطیه وجود داشت ما استفاده می کردیم که بول به تنهایی یا نوم به تنهایی مدخلیت در وجوب وضوء دارد، اما حالا که هر دو قضیۀ شرطیه وجود دارد، بگوییم: تا جمع بین بول و نوم تحقق پیدا نکند«لا یجب الوضوء». از اول مسألۀ تداخل و عدم تداخل گفتیم: این احتمال را باید کنار بگذاریم. روی این احتمال، تداخل و عدم تداخل، مطرح نیست. باید هم بول و هم نوم هرکدام به عنوان جزء سبب تحقق پیدا بکنند تا