سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 475

مسبب که عبارت از وجوب وضوء است، نه اینکه در نفس الوجوب تعدد قائل بشوید بلکه متعلق باید متعدد بشود یعنی دو مرتبه باید وضوء گرفته شود نه دو وجوب وضوء که با یک وضوء قابل امتثال و قابل موافقت باشد و الا صد تکلیف هم اگر با یک وضوء قابل امتثال شد، اسم این را نمی توانیم عدم تداخل بگذاریم. قائل به عدم تداخل می گوید: عمل باید مکرر باشد، متعلق باید تعدد داشته باشد، واجب مکررا تحقق پیدا کند نه وجوب تعدد داشته باشد ولو اینکه در مقام امتثال، با یک عمل بشود این تکالیف متعدده و احکام متعدده امتثال بشود.

پس خلاصۀ بیان مرحوم شیخ در مقدمات ثلاث بطور اجمال این شد که اولا وجود آن سبب دوم را کالعدم فرض نکنیم. ثانیا اثرش غیر از اثر سبب اول باشد نه اینکه وجوب الوضوء بقاء استناد به هر دو داشته باشد. و ثالثا مغایرت در اثر را که می گوییم نه به معنای تعدد تکلیف باشد که امتثالش در خارج به عمل واحد تحقق پیدا کند بلکه تعدد به معنای تعدد متعلق وجوب است یعنی وضوء باید تکرر داشته باشد وضوء باید تعدد داشته باشد. بعد می فرماید: اگر کسی در یکی از این مقدمات، مناقشه بکند، بساط قائل به عدم تداخل به طور کلی برچیده می شود. این قائل به عدم تداخل است که باید جمیع این مقدمات را به اثبات برساند تا بتواند قائل به عدم تداخل شود. بعد مرحوم شیخ برای اثبات این مقدمات که مهمترین مقدمه اش آن مقدمۀ اولی است که خیلی مفصل در آن مقدمۀ اولی مرحوم شیخ بحث کرده اند بطوری که این بعدی ها و تلامذۀ مرحوم شیخ چه تلامذۀ بلاواسطۀ ایشان مثل مرحوم آخوند و چه تلامذۀ مع الواسطۀ ایشان، یک گوشه ای از بیان مرحوم شیخ را در این مقدمۀ اولی گرفته اند و آن را بصورت و در قالب یک دلیل مستقلی برای قول به عدم تداخل درآورده اند، که ما بعضی از این تعبیرات و بیانات را ان شاء الله باید متعرض بشویم. اگر در همین مقدمۀ اولی مناقشه کردیم و راه را از همین جا مسدود کردیم، دیگر به فرمایش خود شیخ، عدم تداخل نمی تواند مطرح شود. لذا روی این مقدمۀ اولی یک مقدار باید دقت کنیم ببینیم قابل قبول هست یا نه؟

پرسش:

1 - احتمالات مذکور در کلام علامه ره را بیان کنید.

2 - سقوط قضیتین از سببیت را توضیح دهید.

3 - چرا استناد شرط به واحد غیر معیّن مستلزم خلف است؟

4 - آیا مجموع شرطین در جزاء نقش دارند؟

5 - تقریر مرحوم شیخ ره از استلال علامه ره را بیان کنید.