سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 477

وجود ندارد. ایشان در کتاب(مصباح الفقیه) وقتی که به مسائل اصولیه ارتباط پیدا می کند تحقیق خودشان را در آن رابطه در همان کتاب فقهی بیان می فرمایند.

بیان مصباح الفقیه بر عدم تداخل

در رابطۀ با عدم تداخل می فرماید: در آن جایی که مولا در غیر قضایای شرطیه که مسألۀ تعلیق و شرطیتی وجود ندارد ما هیچ تردیدی نداریم اگر مولا یک فعلی را یک متعلقی را محکوم به وجوب کرد، لکن قبل از آن که مکلف آن متعلق را در خارج ایجاد کند، ثانیا عین همان دستور از ناحیۀ مولا صادر شد مثل اینکه در موالی عرفیه مولا به عبدش گفت: «جئنی بالماء» قبل از آنکه عبد برود و آب را برای مولا بیاورد و در اختیار مولا قرار بدهد، مجددا مولا دستور صادر کرد به اینکه«جئنی بالماء». در این موارد ایشان می فرماید: چون هرکدام از این«مجیء بالماء» که متعلق وجوب واقع شده است، اطلاق دارند، همانطوری که در«جئنی بالماء» اول، آن متعلق که عبارت از«مجیء بالماء» است اطلاق دارد، در«جئنی بالماء» دوم هم مسأله همینطور است. هیچ فرقی بین«جئنی بالماء» در دستور اول و«جئنی بالماء» در دستور دوم نیست. وجهی ندارد که ما یک قیدی را به«جئنی بالماء» دوم اضافه کنیم و مثلا بگوییم: «جئنی بالماء مره اخری بعد مره الاولی» چنین قیدی وجود ندارد. لذا هردو اطلاق هم در دستور اول هم در دستور دوم به قوّت خودش باقی است.

بعد ما که در برابر این دو اطلاق واقع می شویم با توجه به یک مسألۀ خارجیه که یک طبیعت و یک ماهیت، همانطوری که نمی شود دارای دو حکم متضاد باشد، نمی شود دارای دو حکم متماثل هم باشد، اجتماع مثلین هم مثل اجتماع ضدین محکوم به استحاله است، پس در اینجا چه کنیم؟ از یک طرف هیچ قیدی در متعلق هیچ یک از دو حکم وجود ندارد و از طرف دیگر، نمی شود یک عنوان و یک ماهیت، متعلق دو حکم تأسیسی و دو حکم استقلالی واقع بشود.

لذا در چنین موارد، همانطوری که عقل می فهمد، عقلا هم همین معنا را استفاده می کنند. عقلا می گویند و عقل هم می گوید که این دستور دوم جز عنوان تأکید برای دستور اول مطلب تازه ای را نیاورده است.

حفظ دو اطلاق، چنین اقتضا می کند و در مقابل این دو اطلاق هم مسألۀ دیگری وجود ندارد. لذا مجبور هستیم که با حکم دومی مولا به عنوان تأکید حکم اول برخورد کنیم و در نتیجه بگوییم:

«مجیء بالماء مره واحده» کفایت می کند منتها وجوبش مؤکد است و حکمش بوسیلۀ حکم ثانی تأکد پیدا کرده است بدون اینکه تعدد و تکثری در اینجا مطرح باشد.