سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 479

وضوء داشته باشد. در حقیقت بین اطلاق متعلق جزا در دو قضیۀ شرطیه و بین ظهور قضیۀ شرطیه در سببیت مستقله تعارض است و ما ظهور قضیۀ شرطیه در سببیت مستقله را بر ظهور جزا در اطلاق متعلق مقدم می داریم.

علت تقدّم سببیت مستقله

علت تقدم دو رقم از کلام ایشان استفاده می شود: یک رقم همان است که مرحوم آخوند هم در کفایه ذکر کرده اند لکن یک بیان دیگری هم از کلام مرحوم محقق همدانی استفاده می شود. آن که مشترک بین مرحوم محقق خراسانی و محقق همدانی است این است که بگوییم: ظهور جزا ظهور اطلاقی است. اطلاق همیشه باید از راه مقدمات حکمت ثابت بشود. هرکجا به هرکیفیتی پای اطلاق مطرح شد، اطلاق بدون مقدمات حکمت نمی شود تحقق پیدا کند. ولو یک اطلاق بدلی ضعیف هم شما بخواهید برای کلامی ثابت کنید چاره ای جز مقدمات حکمت نیست. لذا می فرماید: یکی از مقدمات حکمت این است که قرینه ای بر تقیید وجود نداشته باشد. وقتی یکی از مقدمات حکمت این شد، ما می گوییم که ظهور قضیۀ شرطیه در سببیت مستقله، قرینیت بر تقیید جزا دارد و نمی گذارد که اطلاق در جزا منعقد بشود و مانع از انعقاد اطلاق نسبت به وضو است. اطلاق مقدمات حکمت که من جمله از مقدمات حکمت عدم القرینه علی التقیید است و چه قرینه ای بهتر از ظهور خود قضیۀ شرطیه در این که همانطوری که بول سببیت مستقله برای وجوب وضو دارد نوم هم سببیت مستقله برای وجوب وضو دارد. لذا ظهور قضیۀ شرطیه تقدم بر اطلاق پیدا می کند و به تعبیر دیگر: از انعقاد اطلاق برای این فتوضأ از نظر متعلق که عبارت از وضوء است مانع می شود. این یک علت که مشترک بین المحققین است.

اما یک علت دیگر هم از ذیل کلام مرحوم محقق همدانی استفاده می شود که وقتی که اول مولا گفت: «اذا بلت فتوضأ» در نفس این قضیۀ شرطیه به تنهایی هیچ مشکله ای وجود ندارد، یعنی هم جزائش می تواند اطلاق داشته باشد و هم بول می تواند سببیت مستقله برای وجوب وضوء مطلق داشته باشد اما وقتی سراغ قضیۀ شرطیۀ دوم می رویم، در قضیۀ شرطیۀ دوم تا مولا می گوید که«اذا نمت» هنوز کأنّ نوبت به جزا و بیان جزا نرسیده است. تا کلمۀ«اذا نمت» را می گوید، اینجا یک ظهوری برای خود این«اذا نمت» پیدا می شود در اینکه این نوم سببیت مستقله دارد. قضیۀ شرطیه این اقتضا را می کند. پس هنوز به جزا نرسیده است، ما سببیت مستقله را برای نوم ولو اینکه فرض کنید نمی دانیم مسببش چیست؟ لکن اتصافش را به سببیت مستقله از کلمۀ«اذا نمت» هنوز به جزا