سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 483

در سببیت مستقله قائل هستید، چه ظهوری است و از کجا پیدا شده است؟ منشأ پیدایش ظهور قضیه شرطیه در سببیت مستقله چیست؟ همان احتمالاتی که ما در رابطه با مفهوم ذکر می کردیم منتها آنجا مسأله یک درجه بالاتر از علیت مستقله مطرح بود یعنی، علیت مستقله منحصره. در باب مفهوم می گفتیم: قائل به ثبوت مفهوم برای قضیه شرطیه باید ثابت بکند که قضیه شرطیه ظهور دارد در اینکه شرط، عله تامه منحصره دارد یعنی علاوه بر تمامیت، انحصار را هم باید ثابت کند. و بحث می کردیم که آیا این علت تامه منحصره از راه وضع ثابت می شود یا از راه انصراف تحقق پیدا می کند یا از راه اطلاق با تقریبات مختلف تحقق پیدا می کند؟ عین آن بیان را اینجا مطرح می کنیم منتها اینجا دیگر کاری به انحصارش نداریم، اما به سببیت مستقله و علیت تامه کار داریم و می گوییم: این که شما می فرمایید: قضیه شرطیه ظهور در این دارد که شرط، عله تامه و سبب مستقل است، این ظهور از کجا آمده است؟ منشأ ادعای شما در رابطه با این ظهور چیست؟ آیا شما مدعی وضع هستید؟ مدعی تبادر هستید؟ می خواهید بگویید: هرکجا یک قضیه شرطیه ای وجود پیدا کرد، متبادر این است که شرط علت تامه است(حالا شما انحصارش را نپذیرید اما سببیت تامه مستلقه اش را باید بپذیرید) آیا این حرف را شما می زنید؟

عدم دلیل بر سببیت مستقله

جواب این است که همانطوری که در رابطه با مفهوم و علیت منحصره، مسأله را نپذیرفتیم و مدعی نتوانست ثابت کند، در رابطه با سببیت مستقله هم دلیلی بر وجود چنین وضع و تبادری نداریم که ثابت کنیم واضع کلمه«ان» و«اذا» را به حسب وضع برای این وضع کرده است که شرط، سببیت مستقله برای جزا داشته باشد. ما خیلی از موارد را در همین استعمالات عرفیه خودمان می بینیم که کلمه«ان» و«اذا» در غیر سبب مستقل به کار می رود، در مورد عدم المانع بکار می رود مثلا شما می گویید: اگر این چوب رطوبت نمی داشت لا محاله می سوخت و حرارت تولید پیدا می کرد.

آیا این استعمال، استعمال مجازی است به لحاظ اینکه رطوبت نداشتن به عنوان یک عدم المانع مطرح است نه به عنوان سببیت مستقله تامه؟ یا اگر در جایی که یک سبب ناقصی وجود می داشت، مثلا شما در زمستان، گرفتار سردی هوا شدید، می گویید: اگر یک چوبی و هیزمی اینجا وجود داشت، ما گرفتار این سرما نبودیم، در صورتی که وجود هیزم به عنوان یک سبب ناقص مطرح است، شرط لازم دارد، مانع نباید وجود داشته باشد. استعمالات کثیر عرفی بدون اینکه هیچ نوع تجوّز و تسامح و رعایت علاقه در آن وجود داشته باشد، این ادعا را نفی می کند گرچه ما نیاز به نفی نداریم