سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 486

اینکه ظهور وضعی، دیگر قید و شرط نمی خواهد، مقدمات حکمت لازم ندارد، اما در نفس ظهور اطلاقی، یک حالت تعلیق وجود دارد که معلق بر مقدمات حکمت است و خود ظهور وضعی به عنوان بیان نمی گذارد مقدمات حکمت تحقق پیدا کند اما اگر ظهور، ظهور اطلاقی شد، هیچ علت و وجهی برای تقدم ظهور شرط بر ظهور متعلق جزا نمی توانیم پیدا کنیم.

تقدم ظهور شرط بر ظهور جزاء نزد عرف

بله؛ یک مطلبی را مرحوم آخوند(ره) در حاشیۀ کفایه ذکر کرده اند که دائر مدار این است که کسی بپذیرد. ایشان می فرمایند که عرف ظهور شرط را مقدم بر ظهور جزاء می داند اما اینکه چرا می داند؟ ما نمی دانیم، لازم هم نیست بدانیم، ولی همین مقدار اگر بپذیریم که عرف ظهور شرط را مقدم بر ظهور جزا می داند، کافی است برای اینکه همانطوری که عرض کردیم: اصولا مسألۀ تداخل و عدم تداخل، یک مسألۀ عقلی نیست که ما بخواهیم روی محورهای عقلی تکیه بکنیم، بلکه یک مسألۀ لفظی است و مسائل لفظی هم کاملا مرتبط با عرف است. عرف باید مسائل لفظی را برای ما بیان و تبیین بکند. اگر واقعا ثابت بشود که از نظر عرف، ظهور اطلاقی شرط بر ظهور اطلاقی جزا تقدم دارد، اگر این مسأله ثابت بشود بدون اینکه ما احتیاج داشته باشیم که حتی به عرف مراجعه کنیم و علت این تقدم را از عرف بپرسیم، ضرورتی ندارد که ما علت تقدم را از عرف جویا بشویم لکن باید ثابت بشود که آیا واقعا عرف ظهور شرط را مقدم بر ظهور جزاء می داند یا نه؟

مرحوم آخوند در حاشیۀ کفایه مدعی این هستند که عرف ظهور شرط را بر ظهور جزا مقدم می داند. اگر این مسأله ثابت بشود، دیگر جایی برای این اشکال باقی نمی ماند اما اگر ثابت نشد، این سؤال و اشکال به قوّت خودش باقی است. ما از این دو بزرگوار سؤال می کنیم که چرا ظهور قضیۀ شرطیه در سببیت مستقله، بر ظهور اطلاق متعلق جزاء(و اطلاق وضو و عدم تقیدش به هیچ قیدی که دلالت بر تکثر و تعدد داشته باشد) تقدم دارد؟

این یک بیان بود، که تابه حال ذکر کردیم. این مقدمۀ اولی از مقدمات ثلاث کلام شیخ بزرگوار انصاری بود که این دو بزرگوار مرحوم آخوند که از شاگردان مرحوم شیخ بوده و بیش از دو سال از محضر ایشان استفاده کرده و همینطور مرحوم محقق همدانی هم ظاهرا شاگرد بلاواسطۀ مرحوم شیخ انصاری بوده، ایشان به این گونه مقدمۀ اولی را به صورت یک دلیل مستقل تنظیم کردند که با اشکالی که به آنها متوجه بود ملاحظه فرمودید. حالا نوبت به طبقۀ بعدی رسیده یعنی تلامذۀ مرحوم شیخ، مثل مرحوم محقق نائینی که ایشان با یک واسطه، ارتباط به مرحوم شیخ انصاری دارند. ایشان